ZAMONAVIY JAMIYATDA SOG‘LOM OVQATLANISHGA BO‘LGAN PATOLOGIK MOYILLIKNING PSIXOLOGIK ASPEKTLARI

Authors

  • Sultonova Yulduz Ibragimovna Author

Keywords:

Ortoreksiya nervoza, sog‘lom ovqatlanish, obsessiv-kompulsiv buzilish, perfeksionizm, aybdorlik hissi, nazorat mexanizmi, ijtimoiy izolyatsiya, axborot bosimi, ijtimoiy tarmoqlar, ma’naviy ustunlik, ovqatlanish buzilishlari

Abstract

Ushbu maqolada zamonaviy jamiyatda keng tarqalayotgan, ammo ko‘pincha e’tibordan chetda qolayotgan ortoreksiya nervoza (orthorexia nervosa) — sog‘lom ovqatlanishga bo‘lgan patologik va obsessiv moyillikning psixologik jihatlari tadqiq etiladi. Maqolada ortoreksiyaning oddiy sog‘lom turmush tarzidan farqli o‘laroq, inson psixikasiga salbiy ta’siri, uning yuzaga kelish sabablari va rivojlanish mexanizmlari chuqur tahlil qilingan. Xususan, nazorat o‘rnatish istagi, ovqatlanish orqali ma’naviy ustunlikka intilish, perfeksionizm va aybdorlik hissi, ijtimoiy izolyatsiya hamda ijtimoiy tarmoqlar orqali yuzaga keladigan axborot bosimi kabi beshta asosiy psixologik omil batafsil yoritilgan. Tadqiqotda xalqaro ilmiy manbalar va klinik ma’lumotlarga tayanilgan holda, ortoreksiyaning boshqa ovqatlanish buzilishlari (masalan, anoreksiya) bilan o‘xshash va farqli jihatlari ko‘rsatib o‘tilgan. Maqola yakunida ushbu muammoni bartaraf etishda psixoterapevtik yondashuvlarning o‘rni va kelajakdagi profilaktika choralari bo‘yicha xulosalar berilgan.

References

1. Bratman, S., & Knight, D. (2000). Health Food Junkies: Overcoming the Obsession with Healthful Eating. Broadway Books. (Ortoreksiya terminining asoschisi va ilk ilmiy tushunchalarni shakllantirgan muallif).

2. Bryant-Waugh, R., et al. (2019). "Psychological aspects and clinical features of Orthorexia Nervosa in contemporary society". Journal of Eating Disorders, 7(1), 12-25.

3. Fardouly, J., et al. (2018). "Social media and body image: The impact of Instagram on orthorexic tendencies among young adults". Body Image, 26, 45-53.

4. Missbach, B., et al. (2015). "When healthy eating becomes a disorder: A psychological perspective on orthorexia nervosa". Eating and Weight Disorders – Studies on Anorexia, Bulimia and Obesity, 20(3), 307-315.

5. Ozier, A. D., et al. (2020). "Social isolation and dietary restriction: The functional impact of orthorexia nervosa". International Journal of Eating Disorders, 53(4), 589-598.

6. Vartanian, L. R., et al. (2021). "Moralistic dichotomization and the self-esteem link: The psychology of 'clean' vs 'dirty' food". Appetite, 162, 105-115.

7. Bilekli Bilger, İ. (2022). Ortoreksiya nervoza ölçeklerinin uyarlanması ve ortoreksiyanın OKB, yeme bozukluğu, depresyon, kaygı ve stres, genel psikolojik belirti düzeyi, sağlık kaygısı, beden algısı ve benlik saygısı ile ilişkilerinin nicel ve nitel yöntemlerle incelenmesi [Doktorlik dissertatsiyasi, Hacettepe universiteti]..

8. Barrada, J. R., & Roncero, M. (2018). "Orthorexia nervosa: A systematic review and meta-analysis of diagnostic criteria and psychological correlates". Clinical Psychology Review, 62, 38-51..

Published

2026-04-30