AMINOKISLOTALARNING 3D-METALLAR BILAN KOORDINATSIYASI
Keywords:
aminokislotalar, 3d-metallar, koordinatsion birikmalar, metall-ligand bog‘i, kompleks hosil bo‘lish, aminoguruh, karboksil guruh, donor atom, koordinatsion geometriya, pHAbstract
Mazkur maqolada aminokislotalarning 3d-metallar, xususan, Mn(II), Fe(II/III), Co(II), Ni(II), Cu(II) va Zn(II) ionlari bilan koordinatsion birikmalar hosil qilishi nazariy va adabiyot ma’lumotlari asosida tahlil qilingan. Aminokislotalarning tarkibidagi aminoguruh va karboksil guruhlar metall ionlari bilan koordinatsion bog‘ hosil qilishda asosiy donor markazlar sifatida namoyon bo‘lishi, shuningdek, yon zanjirdagi funksional guruhlarning kompleks hosil bo‘lish jarayonidagi roli yoritilgan. Metall ionining elektron tuzilishi, oksidlanish darajasi, ion radiusi, ligandning protonlanish holati va muhit pH qiymatining komplekslarning tarkibi hamda geometrik tuzilishiga ta’siri ko‘rib chiqilgan. Aminokislota–3d-metall komplekslarida monodentat, bidentat va ko‘priklovchi koordinatsiya turlari mavjudligi, ularning biologik va analitik kimyodagi ahamiyati tahlil etilgan. Tadqiqot natijalari aminokislotalarning 3d-metallar bilan koordinatsiyasi metall ionlarining biologik tashilishi, fermentlarning faol markazlari shakllanishi, metall ionlarini aniqlash va yangi funksional koordinatsion materiallar yaratishda muhim ahamiyatga ega ekanligini ko‘rsatadi.References
1 Housecroft C. E., Sharpe A. G. Inorganic Chemistry. Pearson Education.
2 Miessler G. L., Fischer P. J., Tarr D. A. Inorganic Chemistry. Pearson.
3 Bertini I., Gray H. B., Stiefel E. I., Valentine J. S. Biological Inorganic Chemistry: 4 Structure and Reactivity. University Science Books.
5 Lippard S. J., Berg J. M. Principles of Bioinorganic Chemistry. University Science Books.
6 Sillén L. G., Martell A. E. Stability Constants of Metal-Ion Complexes. The Chemical Society.
7 Martell A. E., Smith R. M. Critical Stability Constants. Plenum Press.
8 Cotton F. A., Wilkinson G. Advanced Inorganic Chemistry. Wiley.
9 Berg J. M., Tymoczko J. L., Gatto G. J., Stryer L. Biochemistry. W. H. Freeman.
10 Nelson D. L., Cox M. M. Lehninger Principles of Biochemistry. W. H. Freeman.
Schwarzenbach G. Complexometric Titrations. Methuen.