O'SMIRLIK DAVRIDA AXLOQIY QAROR QABUL QILISH: NEYROKOGNITIV RIVOJLANISH, AXLOQIY NAZARIYALAR VA IMPULSIVLIK MUAMMOSI

Authors

  • Xasanova Umida Ozodovna Author

Keywords:

o'smirlik davri, axloqiy qaror qabul qilish, Piaget, Kohlberg, prefrontal korteks, limbik tizim, impulsivlik, ikki tizimli model

Abstract

Ushbu maqolada o'smirlik davrida axloqiy qaror qabul qilish jarayoni uch nuqtai nazardan tahlil qilinadi: (1) miyaning neyrokognitiv rivojlanishi va uning axloqiy tanlovlarga ta'siri; (2) Piaget va Kohlbergning axloqiy rivojlanish nazariyalari o'smirlik davri kontekstida; (3) impulsivlik bilan uzoq muddatli oqibatlarni baholash o'rtasidagi ziddiyat. Maqola tizimli adabiyotlar tahliliga asoslangan bo'lib, mavzu bo'yicha nazariy va empirik manbalarni sintez qilish orqali o'smirlarning axloqiy xulq-atvorini shakllantiruvchi omillarning yaxlit tasvirini taqdim etadi. Natijalar shuni ko'rsatadiki, o'smirlarning axloqiy qarorlari nafaqat ularning kognitiv-axloqiy rivojlanish bosqichiga, balki miya tuzilmalarining notekis rivojlanishi va vaziyatga bog'liq emotsional holatlarga ham bog'liq.

References

1. Piaget, J. (1932). The Moral Judgment of the Child. London: Kegan Paul, Trench, Trubner & Co.

2. Kohlberg, L. (1969). Stage and Sequence: The Cognitive-Developmental Approach to Socialization. In D. A. Goslin (Ed.), Handbook of Socialization Theory and Research. Chicago: Rand McNally.

3. Kohlberg, L. (1984). The Psychology of Moral Development: The Nature and Validity of Moral Stages. San Francisco: Harper & Row.

4. Steinberg, L. (2008). A Social Neuroscience Perspective on Adolescent Risk-Taking. Developmental Review, 28(1), 78-106.

5. Casey, B. J., Getz, S., & Galvan, A. (2008). The Adolescent Brain. Developmental Review, 28(1), 62-77.

6. Giedd, J. N. va boshqalar (1999). Brain Development During Childhood and Adolescence: A Longitudinal MRI Study. Nature Neuroscience, 2(10), 861-863.

7. Reyna, V. F., & Farley, F. (2006). Risk and Rationality in Adolescent Decision Making: Implications for Theory, Practice, and Public Policy. Psychological Science in the Public Interest, 7(1), 1-44.

8. Blakemore, S.-J., & Robbins, T. W. (2012). Decision-Making in the Adolescent Brain. Nature Neuroscience, 15(9), 1184-1191.

9. Gibbs, J. C. (2019). Moral Development and Reality: Beyond the Theories of Kohlberg, Hoffman, and Haidt (4th ed.). New York: Oxford University Press.

Published

2026-09-08