REAL ISH HAQI VA MEHNAT UNUMDORLIGI O‘RTASIDAGI TAFOVUTNING STATISTIK TAHLILI: O‘ZBEKISTON VA XALQARO TAJRIBA
Keywords:
real ish haqi, mehnat unumdorligi, o‘zaro uzilish (decoupling), birlik mehnat xarajatlari (ULC), proinflyatsion bosim, mehnat bozori, ILOSTAT, O‘zbekiston Markaziy banki.Abstract
Ushbu ilmiy-tahliliy maqolada O‘zbekiston Respublikasi va Markaziy Osiyo mamlakatlarida real ish haqi hamda mehnat unumdorligi o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik va dinamik tafovutlar hamda ekonometrik-statistik tahlil usullari yordamida o‘rganilgan. Tadqiqot jarayonida O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining 2018–2026-yillardagi “Mehnat bozori sharhlari”, Milliy statistika agentligi, Xalqaro mehnat tashkiloti (ILOSTAT), Jahon banki va Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti (OECD) ma’lumotlar bazalaridan foydalanildi. Tahlil natijalari 2018–2025-yillarda O‘zbekistonda mehnat unumdorligining o‘rtacha yillik o‘sishi 3–5 foizni tashkil etgan bir paytda, real ish haqining o‘sishi 6,0–9,5 foiz oralig‘ida shakllanib, unumdorlik sur’atlaridan ilgarilab ketayotganini ko‘rsatdi. Xalqaro mehnat tashkiloti (ILO) ko‘rsatkichlariga ko‘ra, 2025-yilda O‘zbekistonda mehnat unumdorligi bir soat uchun 13,7 dollarni (2021-yilgi PPP bo‘yicha) tashkil etib, xalqaro reytingda 185 mamlakat ichida 112-o‘rinni egallagan. Maqolada real ish haqining unumdorlikdan o‘zib ketishi (“tezlashgan ish haqi inflyatsiyasi”) va birlik mehnat xarajatlarining (Unit Labor Costs — ULC) oshishi sabablari, pul o‘tkazmalarining rezerva ish haqiga ta’siri hamda proinflyatsion bosimlar tahlil qilinib, mehnat unumdorligini oshirish va "Skills-First" iqtisodiyotiga o‘tish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.References
1. Abdumukhtorov, A. A. (2026). An Open-Data Diagnostic Index of Productive Employment Across Uzbekistan's Regions. Academia Open, Vol. 11, No. 2, July 2026, pp. 1–12. DOI: 10.21070/acopen.11.2026.14887.
2. Abdurahmonov, Q. X. (2019). Mehnat iqtisodiyoti: nazariya va amaliyot. Darslik. Toshkent: FAN nashriyoti, 592-bet.
3. Akbarova, S. Sh. (2023). Kambag’allikni qisqartirishning nazariy asoslari. “Yangi O‘zbekistonda statistika nazariyasi va amaliyotidagi islohotlar: muammolar va yechimlar” xalqaro ilmiy-amaliy anjuman, 3(24), Dec., Oriens.uz, 218–224-betlar. DOI: 10.5281/zenodo.10532801.
4. Akbarova, S. (2004). Mehnat statistikasi. O‘quv qo‘llanma. Toshkent: O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi Adabiyot jamg‘armasi nashriyoti, 1–150-betlar.
5. Asian Development Bank (ADB). (2018). Uzbekistan Quality Job Creation as a Cornerstone for Sustainable Economic Growth. Manila: Asian Development Bank, pp. 1–131.
6. German Economic Team (GET). (2021). Demographic transition and access to jobs in Uzbekistan: What role for labour migration beyond the Covid-19 pandemic? Berlin: GET Policy Study, pp. 1–35.
7. International Labour Organization (ILO). (2024). Global Wage Report 2024-25: Is the wage gap closing? Geneva: International Labour Office, pp. 1–160.
8. Mamurjonov, B. (2026). Mehnat unumdorligi va ish haqi o'rtasidagi bog'liqlikning ekonometrik tahlili (Markaziy Osiyo mamlakATLARI misolida). Dunyo ta'limi sifatini oshirishning ilg'or usullari ilmiy jurnali, Vol. 2, No. 6, June 2026, 1–10-betlar.
9. Mogilevskii, R. (2021). Labour Market and Technological Development in Central Asia. Bishkek: University of Central Asia, Working Paper No. 62, pp. 1–30.
10. OECD. (2018). Decoupling of wages from productivity: What implications for public policies? In: OECD Economic Outlook, Volume 2018, Issue 2, Paris: OECD Publishing, Chapter 2, pp. 51–65. DOI: 10.1787/eco_outlook-v2018-2-en.
11. Raximova, D. B. (2025). Заработная плата в Узбекистане: динамика, тенденции и региональные различия. Экономика и финансы, Toshkent, 127–131-betlar.
12. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2026). Mehnat bozori sharhi: 2026-yil I chorak. Toshkent: Markaziy bank tahliliy materiallari, 1–10-betlar.
13. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2025). Mehnat bozori sharhi: 2025-yil IV chorak. Toshkent: Markaziy bank, 1–8-betlar.
14. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2024). Pul-kredit siyosatining asosiy yo‘nalishlari: 2024-yil va 2025-2026-yillar davri. Toshkent: Markaziy bank, 70–72-betlar.
15. Gazeta.uz. (2026). O‘zbekistonda real ish haqi mehnat unumdorligidan tezroq o‘smoqda — MB. Toshkent, 9-iyul 2026 y.
16. Gazeta.uz. (2025). Рост реальных зарплат в Узбекистане отстаёт от стран региона — ЦБ. Toshkent, 25-avgust 2025 y.
17. Kun.uz. (2026). Rising income gap in Uzbekistan leaves two-thirds of workforce behind average wage growth. Tashkent, May 23, 2026.
18. UzDaily.uz. (2026). Real wages in Uzbekistan rise 10.9% in six months. Tashkent, October 02, 2026.
19. Vienna Institute for International Economic Studies (wiiw). (2020). Decoupling of Labour Productivity Growth from Median Wage Growth in Central and Eastern Europe. Vienna: wiiw Research Report 448, pp. 1–48.
20. World Bank. (2022). Toward a Prosperous and Inclusive Future: The Second Systematic Country Diagnostic for Uzbekistan. Washington, DC: World Bank Group, pp. 1–150.
21. World Bank. (2018). Экономический рост и создание рабочих мест в Узбекистане: Углубленная диагностика. Вашингтон: Всемирный банк, 1–50-бетлар.
22. World Bank. (2026). Uzbekistan Poverty and Equity Assessment: Rising to Prosperity: Broadening Opportunities for All. Washington, DC: World Bank Group, Report No. 214948, pp. 1–195.