O‘ZBEKISTONDA BANK KREDITLARI HAJMINING IQTISODIY O‘SISHGA TA’SIR
Keywords:
bank krediti, iqtisodiy o‘sish, kredit portfeli, YAIM, moliyaviy vositachilik, kredit-depozit nisbati, muammoli kreditlar, davlat ulushi mavjud banklar, moliyaviy barqarorlik, O‘zbekiston.Abstract
Mazkur maqolada O‘zbekistonda bank kreditlari hajmi bilan iqtisodiy o‘sish o‘rtasidagi bog‘liqlik 2020–2026-yillar kesimida tahlil qilinadi. Tadqiqotda kredit portfelining dinamikasi, kredit/YAIM nisbati, kredit-depozit ko‘rsatkichi, kreditlarning tarmoqlar va mulkchilik bo‘yicha tarkibi hamda muammoli kreditlar ko‘rsatkichlari o‘zaro taqqoslanadi. 2026-yil uchun bank tizimi bo‘yicha 1-avgust holatidagi Markaziy bank ma’lumotlari, iqtisodiy o‘sish bo‘yicha esa 2026-yil yanvar–iyun davrining rasmiy statistikasi asos qilib olindi. Natijalar kredit hajmining mutlaq o‘sishi iqtisodiy faollikni moliyalashtirish imkoniyatlarini kengaytirganini, biroq kreditning o‘sishga ta’siri uning qaysi tarmoqlarga, qanday shartlarda va qanday risk bilan yo‘naltirilganiga kuchli bog‘liqligini ko‘rsatadi. Maqolada kreditlash samaradorligini oshirish, davlat banklarida bozor tamoyillarini kuchaytirish, hududiy kreditlashni diversifikatsiya qilish va makroprudensial nazoratni takomillashtirish bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqilgan.References
1. O‘zbekiston Respublikasining “Banklar va bank faoliyati to‘g‘risida”gi Qonuni, O‘RQ-580-son, 05.11.2019. Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi (LexUZ).
2. O‘zbekiston Respublikasining “O‘zbekiston Respublikasining Markaziy banki to‘g‘risida”gi Qonuni, O‘RQ-582-son, 11.11.2019. Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi (LexUZ).
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 12-maydagi PF-5992-son Farmoni. “2020–2025-yillarga mo‘ljallangan O‘zbekiston Respublikasining bank tizimini isloh qilish strategiyasi”. LexUZ.
4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PF-60-son Farmoni. “2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi”. LexUZ.
5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 16-fevraldagi PF-21-son Farmoni. “Mamlakat taraqqiyotining 2030-yilgacha mo‘ljallangan ustuvor yo‘nalishlari doirasida islohotlarni izchil davom ettirish va yangi bosqichga olib chiqishning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida”. LexUZ.
6. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 16-fevraldagi PF-22-son Farmoni. “Mahallani rivojlantirish va jamiyatni yuksaltirish” yilida ustuvor yo‘nalishlar bo‘yicha islohotlar dasturlari va “O‘zbekiston-2030” strategiyasini amalga oshirish bo‘yicha davlat dasturi to‘g‘risida. LexUZ.
7. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2026). Bank tizimining asosiy ko‘rsatkichlari va tijorat banklari faoliyatining statistik ma’lumotlari, 2026-yil 1-avgust holatiga. Markaziy bank rasmiy statistikasi.
8. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2026). Tijorat banklarining kredit qo‘yilmalarining iqtisodiy tarmoqlar bo‘yicha taqsimoti, 2026-yil 1-avgust holatiga.
9. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2026). Tijorat banklarining muammoli kreditlari (NPL) to‘g‘risida ma’lumot, 2026-yil 1-iyun holatiga. 2026-yil 1-avgustdagi tizim kesimi uchun mavjud rasmiy nashrlar bilan solishtirma tekshiruvdan foydalanildi.
10. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2026). Pul-kredit siyosati bo‘yicha press-reliz: 16-sentabr 2026-yilda asosiy stavkani 14 foiz darajasida saqlab qolish to‘g‘risidagi qaror.
11. National Statistics Committee of the Republic of Uzbekistan. (2026). Gross Domestic Product of the Republic of Uzbekistan for January-December 2025. Press release, 26 January 2026.
12. National Statistics Committee of the Republic of Uzbekistan. (2026). Uzbekistan’s gross domestic product grew by 8.5 percent in January–June 2026. Press release, 31 July 2026.
13. International Monetary Fund. (2025). Republic of Uzbekistan: 2025 Article IV Consultation - Press Release
and Staff Report. IMF Staff Country Reports, 2025/143.
14. King, R. G., & Levine, R. (1993). Finance and Growth: Schumpeter Might Be Right. The Quarterly Journal of Economics, 108(3), 717-737. https://doi.org/10.2307/2118406.
15. King, R. G., & Levine, R. (1993). Finance, entrepreneurship and growth: Theory and evidence. Journal of Monetary Economics, 32(3), 513-542. https://doi.org/10.1016/0304-3932(93)90028-E.
16. Levine, R. (2005). Finance and Growth: Theory and Evidence. In P. Aghion & S. Durlauf (Eds.), Handbook of Economic Growth, Vol. 1, Part A, 865-934. Elsevier. https://doi.org/10.1016/S1574-0684(05)01012-9.
17. Beck, T., Levine, R., & Loayza, N. (2000). Finance and the Sources of Growth. Journal of Financial Economics, 58(1-2), 261-300.
18. Rajan, R. G., & Zingales, L. (1998). Financial Dependence and Growth. American Economic Review, 88(3), 559-586.
19. Schularick, M., & Taylor, A. M. (2012). Credit Booms Gone Bust: Monetary Policy, Leverage Cycles, and Financial Crises, 1870-2008. American Economic Review, 102(2), 1029-1061. https://doi.org/10.1257/aer.102.2.1029.
20. Arcand, J.-L., Berkes, E., & Panizza, U. (2015). Too much finance? Journal of Economic Growth, 20(2), 105-148. https://doi.org/10.1007/s10887-015-9115-2.
21. Svirydzenka, K. (2016). Introducing a New Broad-based Index of Financial Development. IMF Working Paper No. 2016/005. https://doi.org/10.5089/9781513583709.001.
22. Raximova, U. Z., Yusupov, Y. Sh., & Normo‘minov, Sh. M. (2026). Credit Volume and Economic Growth: A Panel Data Analysis of Five CIS Economies. Web of Scholars: Multidimensional Research Journal.
23. Bobojanov, Sh. Q. (2024). What drives financial development in Central Asian Countries. YASHIL IQTISODIYOT VA TARAQQIYOT, 2 (maxsus son). https://doi.org/10.5281/zenodo.14315788.