INVESTITSIYA OQIMLARINI STATISTIK TAHLIL QILISH USULLARI VA ULARNING SAMARADORLIGI.
Keywords:
investitsiya oqimi, to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar, statistik tahlil, regressiya modeli, panel ma’lumotlar, ARIMA, Monte-Karlo, O‘zbekiston iqtisodiyoti, investitsiya samaradorligiAbstract
Ushbu maqolada investitsiya oqimlarini tahlil qilishda qo‘llaniladigan asosiy statistik usullar — korrelyatsiya va regressiya tahlili, panel ma'lumotlar modellari, vaqt qatorlari tahlili (ARIMA) hamda Monte-Karlo simulyatsiyasi — o‘rganilgan va ularning samaradorligi qiyosiy baholab chiqilgan. Tadqiqotda 2023–2025-yillarga oid global va O‘zbekiston investitsiya statistikasidan foydalanilgan. O‘zbekiston misolida empirik tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, mamlakat iqtisodiy islohotlarning jadallashuvi fonida to‘g'ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar [1]. (TXI) hajmi 2020-yildagi 1.6 mlrd. AQSh dollaridan 2024-yilda 4.1 mlrd. dollargacha o‘sgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, panel ma’lumotlar modeli investitsiya oqimlarini bashorat qilishda eng yuqori aniqlik darajasini (R² = 0.91) ta'minlaydi, biroq amaliy qo‘llanish uchun korrelyatsiya-regressiya tahlili maqbulroq hisoblanadi. Maqolaning amaliy ahamiyati — O‘zbekistonda investitsiya jarayonlarini monitoring qiluvchi organlar va tadqiqotchilar uchun to‘g‘ri statistik usul tanlash bo‘yicha aniq tavsiyalar ishlab chiqilganligidadir.References
1. O‘zbekiston Respublikasi Statistika qo‘mitasi (2025). Investitsiyalar
statistikasi. https://stat.uz/uz/official-statistics/investments
2. Dunning, J. H. (1993). Multinational enterprises and the global
economy. Addison-Wesley Publishing Company. Ekletik paradigma (OLI modeli)
investitsiya determinantlarini tahlil qilishda keng qo'llaniladi.
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi (2022).
O‘zbekiston – 2030: Taraqqiyot strategiyasi. Toshkent.
4. IMF (2024). World Economic Outlook Database, October 2024.
International Monetary Fund. Washington D.C.
5. World Bank Group (2025). Doing Business / Business Ready 2025
report. Washington D.C. https://www.worldbank.org/en/businessready
6. Wooldridge, J. M. (2010). Econometric analysis of cross section and
panel data (2nd ed.). MIT Press. Panel ma'lumotlar usullari bo'yicha asosiy manba.
7. Hausman, J. A. (1978). Specification tests in econometrics.
Econometrica, 46(6), 1251–1271. Hausman testi panel ma'lumotlarda sabit va
tasodifiy ta'sirlar modelini tanlashda qo'llaniladi.
8. Box, G. E. P., Jenkins, G. M., Reinsel, G. C., & Ljung, G. M. (2015).
Time series analysis: Forecasting and control (5th ed.). Wiley. ARIMA modeli vaqt
qatorlari tahlilining asosiy manbai.
9. Granger, C. W. J. (1969). Investigating causal relations by econometric
models and cross-spectral methods. Econometrica, 37(3), 424–438.
https://doi.org/10.2307/1912791
10. O‘zbekiston Respublikasi Investitsiyalar va tashqi savdo vazirligi
(2024). 2023-yil investitsiyalar bo‘yicha hisobot. Toshkent: ITTV. https://mift.uz
11. Markowitz, H. M. (1952). Portfolio selection. The Journal of Finance,
7(1), 77–91. Monte-Karlo simulyatsiyasining nazariy asosi portfel nazariyasida.
12. Baltagi, B. H. (2005). Econometric analysis of panel data (3rd ed.).
John Wiley & Sons.
13. IMF. (2024). World Economic Outlook Database, October 2024.
International Monetary Fund. https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weodatabase/2024/October
14. O‘zbekiston Respublikasi Investitsiyalar va tashqi savdo vazirligi.
(2024). 2023-yil investitsiyalar bo‘yicha hisobot. Toshkent: ITTV. https://mift.uz
15. O‘zbekiston Respublikasi Statistika qo‘mitasi. (2025). Investitsiyalar
statistikasi. https://stat.uz/uz/official-statistics/investments