BURUN KASALLIKLARINI ZAMONAVIY TASHXISLASH VA DAVOLASH: KLINIK YONDASHUV VA DALILLARGA ASOSLANGAN USULLAR

Authors

  • Madiyor Ma’mur o’g’li Toyirov Author

Keywords:

burun kasalliklari, rinit, allergik rinit, noallergik rinit, rinosinusit, sinusit, burun poliplari, intranazal kortikosteroidlar, tashxis, davolash.

Abstract

Burun kasalliklari otorinolaringologik amaliyotda eng ko‘p uchraydigan patologik holatlardan biri bo‘lib, bemorlarning hayot sifatiga, uyqusi, mehnat va o‘qish faoliyatiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Burun kasalliklari tarkibiga allergik va noallergik rinit, o‘tkir va surunkali rinosinusit, burun poliplari, dori vositalariga bog‘liq rinit hamda burun to‘sig‘i deformatsiyasi kabi holatlar kiradi. Ushbu kasalliklarning klinik belgilari ko‘pincha bir-biriga o‘xshash bo‘lsa-da, ularning etiologiyasi, patogenezi va davolash strategiyasi farq qiladi. Shu sababli samarali davolash uchun kasallik turini to‘g‘ri aniqlash muhim ahamiyatga ega. Mazkur maqolada burun kasalliklarini tashxislash va davolashning zamonaviy tamoyillari tahlil qilindi. Ilmiy adabiyotlar, klinik amaliyot qo‘llanmalari va tizimli tavsiyalar asosida allergik va noallergik rinit, o‘tkir rinosinusit, surunkali rinosinusit hamda burun poliplarining klinik xususiyatlari, tashxislash usullari va davolash yondashuvlari ko‘rib chiqildi. Zamonaviy tavsiyalarga ko‘ra, allergik rinitda intranazal kortikosteroidlar asosiy farmakologik davolash usullaridan biri bo‘lib, ayrim bemorlarda intranazal antigistaminlar bilan kombinatsiya qo‘llanishi mumkin. Rinosinusitda esa antibiotiklardan oqilona foydalanish, simptomatik davolash, burun bo‘shlig‘ini fiziologik eritma bilan yuvish va mahalliy kortikosteroidlarning o‘rni alohida ahamiyatga ega.

References

1. Liva GA, Karatzanis AD, Prokopakis EP. Review of Rhinitis: Classification, Types, Pathophysiology. Journal of Clinical Medicine. 2021

10(14):3183. doi:10.3390/jcm10143183.

2. Dykewicz MS, Wallace DV, Amrol DJ, et al. Rhinitis 2020: A practice parameter update. Journal of Allergy and Clinical Immunology. 2020

146(4):721–767. doi:10.1016/j.jaci.2020.07.007.

3. Scadding GK, Kariyawasam HH, Scadding G, et al. BSACI guideline for the diagnosis and management of allergic and non-allergic rhinitis. Clinical & Experimental Allergy. 2017

47(7):856–889.

4. Liao B, Wang X, et al. Diagnosis and treatment of non-allergic rhinitis: focus on immunologic mechanisms. Expert Review of Clinical Immunology. 2021. doi:10.1080/1744666X.2020.1858804.

5. Rondón C, Campo P, Togias A, et al. Local allergic rhinitis – a narrative review. European Review for Medical and Pharmacological Sciences. 2024. doi:10.26355/eurrev_202402_35344.

6. Fokkens WJ, Lund VJ, Hopkins C, et al. European Position Paper on Rhinosinusitis and Nasal Polyps 2020. Rhinology. 2020

58(Suppl S29):1–464. doi:10.4193/Rhin20.600.

7. Klimek L, et al. Allergic Rhinitis and Its Impact on Asthma (ARIA)-EAACI Guidelines 2024–2025 Revision: Part I—Guidelines on Intranasal Treatments. Allergy. 2025.

8. Payne SC, McKenna M, Buckley J, et al. Clinical Practice Guideline: Adult Sinusitis Update. Otolaryngology–Head and Neck Surgery. 2025

173(Suppl 1):S1–S56. doi:10.1002/ohn.1344.

9. Alotaibi NH, et al. Management of Rhinitis Medicamentosa: A Systematic Review. Journal of Otolaryngology–Head & Neck Surgery. 2018.

10. Chow AW, Benninger MS, Brook I, et al. IDSA Clinical Practice Guideline for Acute Bacterial Rhinosinusitis in Children and Adults. Clinical Infectious Diseases. 2012

54(8):e72–e112. doi:10.1093/cid/cir1043.

11. Hellings PW, et al. EUFOREA/EPOS2020 statement on the clinical considerations for chronic rhinosinusitis with nasal polyps care. Allergy. 2023.

12. Wallace DV, Dykewicz MS, Oppenheimer J, et al. Pharmacologic treatment of seasonal allergic rhinitis: synopsis of guidance from the Joint Task Force on Practice Parameters. Annals of Internal Medicine. 2008

148(9):639–646.

Published

2026-10-01