MAKTABGACHA VA KICHIK MAKTAB YOSHIDAGI BOLALARDA NUTQIY VA NOVERBAL MULOQOT RIVOJLANISHINING O‘ZARO BOG‘LIQLIGI
Keywords:
verbal muloqot, noverbal muloqot, ontogenez, ekspressiv nutq, jestikulyatsiya, prosodika, neyropsixolingvistika, korreksion logopediya, muloqot kompetensiyasi, sensor integratsiya, kompensatsiyaAbstract
Ushbu maqolada maktabgacha (3–6 yosh) hamda kichik maktab yoshidagi (7–10 yosh) bolalarda nutqiy (verbal) va noverbal muloqot vositalarining o‘zaro uzviy hamda bosqichma-bosqich rivojlanish mexanizmlari chuqur va atroflicha tadqiq etiladi. Bolalar ontogenezida ekspressiv nutq, jestikulyatsiya, mimika, panteomimika hamda intonatsion-prosodik komponentlarning sinxron hamda kompensatorlik xususiyatlari zamonaviy neyropsixologik (A.R. Luriya, A.J. Ayres), psixolingvistik (M. Tomasello, S. Goldin-Meadow, E. Bates) va mahalliy logopedik (L.R. Muminova, M.Y. Ayupova) konsepsiyalar asosida yoritilgan. Tadqiqotda nutq buzilishlari (dizartriya, alaliya) bor bolalarda noverbal signalizatsiyaning desinxronlashuv hamda kompensatsiyalash xususiyatlari o‘rganilib, ularning ijtimoiy-kommunikativ kompetensiyasini oshirishga qaratilgan innovatsion pedagogik modellar va tavsiyalar taqdim etiladi.References
Vygotskiy, L. S. (2019). Mishleniye i rech [Thinking and speech]. Moscow: Natsionalnyy obrazovatelnyy tsentr.
Luriya, A. R. (2020). Osnovy neyropsikhologii [Fundamentals of neuropsychology]. Saint Petersburg: Piter.
Tomasello, M. (2014). A Natural History of Human Thinking. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Goldin-Meadow, S. (2017). How Gesture Helps Us Think and Learn. Current Directions in Psychological Science, 26(3), 212–219.
Bates, E., & Dick, F. (2012). Language, gesture, and the brain. Neuropsychologia, 40(7), 931–945.
Ayres, A. J. (2018). Sensory Integration and the Child: 25th Anniversary Edition. Los Angeles: Western Psychological Services.
Muminova, L. R. (2021). Logopediya va maxsus pedagogikaning dolzarb muammolari. Toshkent: O‘zbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti.
Ayupova, M. Y. (2020). Logopediya: Darslik. Toshkent: O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi adabiyot jamg‘armasi nashriyoti.
Shibakova, E. N. (2021). Non-verbal communication in speech therapy practice. Journal of Special Education, 14(2), 45-52.
Volkova, G. A. (2019). Logopedicheskaya ritmika. Moscow: VLADOS.