OʻZBEKISTONDA TOʻLOV INFRATUZILMASINING HUDUDIY TAFOVUTLARI: STATISTIK TAHLIL
Keywords:
toʻlov infratuzilmasi, POS-terminallar, bankomatlar, hududiy tafovutlar, variatsiya koeffitsiyenti, Uzcard, Humo, moliyaviy inklyuzivlik, Oʻzbekiston Markaziy banki.Abstract
Ushbu ilmiy-tahliliy maqolada Oʻzbekiston Respublikasi hududlarida toʻlov infratuzilmasi va raqamli moliyaviy xizmatlarning rivojlanish darajasi hamda ulardagi geografik va ijtimoiy-iqtisodiy tafovutlar statistik va ekonometrik usullar yordamida tadqiq qilingan. Tadqiqotda Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki, Milliy statistika qoʻmitasi (Statistika agentligi), Osiyo taraqqiyot banki (ADB), KPMG hamda Xalqaro moliya korporatsiyasi (IFC) maʼlumotlar bazalaridan foydalanildi. Tahlil natijalari 2015–2025-yillarda respublikada bank kartalari, POS-terminallar va bankomatlar tarmogʻi jadal kengayganini, xususan, naqd pulsiz kartali toʻlovlar hajmi 2021-yildagi YaIMning 25 foizidan 2025-yilda 72 foiziga yetganini koʻrsatdi. Biroq, toʻlov infratuzilmasi va raqamli xizmatlardan foydalanish darajasida Toshkent shahri va viloyatlar oʻrtasida sezilarli nomutanosiblik saqlanib qolmoqda. Internet va toʻlov infratuzilmasining hududiy variatsiya koeffitsiyenti 2015-yildagi 0,787 dan 2024-yilda 0,322 gacha qisqargan boʻlsa-da, poytaxt va chekka hududlar (Surxondaryo, Qoraqalpogʻiston, Namangan) oʻrtasidagi infratuzilmaviy va moliyaviy qamrov uzilishi dolzarbligicha qolmoqda. Maqolada hududiy tafovutlarni keltirib chiqaruvchi omillar va ularni kamaytirish boʻyicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.References
1. Academia Open. (2026). An Open-Data Diagnostic Index of Productive Employment Across Uzbekistan's Regions, Vol. 11, No. 2.
2. AKTUAR MOLIYA VA BUXGALTERIYA HISOBI ILMIY JURNALI. (2026). Tijorat banklarining moliyaviy samaradorligi va toʻlov infratuzilmasi tahlili, 6(02), 149–161-betlar.
3. AVO Bank. (2026). UZCARD va Humo farqi: Oʻzbekistonda qaysi kartani tanlash ma'qul. Tahliliy sharh.
4. Daryo.uz. (2025). 72% of people in Uzbekistan use digital payments, Central Bank survey finds. Tashkent, March 16, 2025.
5. Global Sciences. (2026). “Oʻzbekistonda Uchinchi Renessans va innovatsion jarayonlar jurnali”, 20-sentyabr 2026-yil.
6. IDEAS/RePEc. (2025). Oʻzbekistonda xizmatlar sektorini rivojlantirish va kambagʻallikni qisqartirish: empirik tahlil (2000–2024).
7. IJPub.org. (2025). Consumer rights in digital payments: A comparative study of Uzbekistan and India.
8. InfoCOM.UZ. (2024). The potential of attracting investments through financial technologies in Uzbekistan. “Raqamli Iqtisodiyot” ilmiy-elektron jurnali.
9. KPMG International. (2026). Исследование платежных организаций Республики Узбекистан. Подготовлено по запросу ЦБ РУз, Ташкент, сентябрь 2026 г.
10. Lex.uz. (2020). Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Raqamli Oʻzbekiston – 2030” strategiyasini tasdiqlash toʻgʻrisida PF-6079-son Farmoni.
11. Modern American Journals. (2025). Assessing financial inclusion in Uzbekistan: Progress and challenges, pp. 32–40.
12. “2026 – MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT”. (2026). Oʻzbekiston hududlarida moliyaviy xizmatlardan foydalanish darajasi, ilmiy jurnal, 1–12-betlar.
13. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2025). Yillik hisobot 2024. Toshkent, 1–191-betlar.
14. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2025). Moliyaviy ommaboplik boʻyicha milliy indekslar: 2025-yil uchun pilot hisobot. Toshkent, 1–30-betlar.
15. Pazilidinov, M. M. (2026). Drivers of regional digital divide in Uzbekistan and mechanisms for expanding market integration of small business entities. PST Journal, July–September 2026, DOI: 10.5281/zenodo.22963369, pp. 1–18.
16. Science and Education. (2025). Raqamli toʻlov tizimlarining byudjet daromadlariga va naqd pulsiz iqtisodiyotga taʼsiri, 1–8-betlar.
17. TADQIQOTLAR. (2026). Bank kartalari va toʻlov infratuzilmasi rivojlanishi tahlili, 83-son, 4-toʻplam, Aprel 2026, 70–75-betlar.
18. UzDaily.uz. (2026). KPMG: Cashless payments in Uzbekistan reach 72% of GDP. October 02, 2026.
19. Visa. (2023). Unlocking the Benefits of Digital Payments: Insights from Uzbekistan. Visa Public Policy Paper, pp. 1–25.
20. World Bank. (2022). Toward a Prosperous and Inclusive Future: The Second Systematic Country Diagnostic for Uzbekistan. Washington, DC: World Bank Group.