PASHTU TILI LAHJALARINING ADABIY TIL SHAKLLANISHI VA RIVOJLANISHIDAGI O‘RNI: YOZMA VA OG‘ZAKI NUTQ MUNOSABATI

Authors

  • Akromova Shodiyaxon Ikrom qizi Author

Keywords:

Pashtu tili, lahja, adabiy til, Qandahor lahjasi, Nangrahor lahjasi, Kobul lahjasi, Paktiyo lahjasi, standart til, fonetik variant, leksik variant, og‘zaki nutq, yozma nutq, til me’yori.

Abstract

Mazkur maqolada Pashtu tilining hududiy lahjalari va ularning adabiy til bilan o‘zaro munosabati masalasi lingvistik hamda ijtimoiy-kommunikativ jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda, xususan, Qandahor, Nangrahor, Kobul va Paktiyo hududlarida qo‘llanadigan lahjaviy variantlarning fonetik, leksik, morfologik va kommunikativ xususiyatlari, ularning umumiy adabiy tilga ta’siri hamda yozma va og‘zaki nutq o‘rtasidagi tafovutlar ko‘rib chiqiladi. Pashtu tilida mavjud lahjaviy xilma-xillik tilning ichki taraqqiyot imkoniyatlarini namoyon qilishi bilan birga, yagona adabiy me’yorni belgilash, ta’lim, ommaviy axborot vositalari va rasmiy kommunikatsiyada umumiy til variantidan foydalanish masalalarini ham murakkablashtiradi. Maqolada Qandahor lahjasining ayrim konservativ fonetik xususiyatlari, Nangrahor lahjasidagi innovatsion jarayonlar, Kobul nutqining ko‘pvariantlilik va boshqa tillar bilan aloqadorligi hamda Paktiyo hududidagi leksik xususiyatlar o‘zaro qiyoslanadi. Tadqiqot natijasida Pashtu adabiy tilini shakllantirish jarayonida lahjalarni cheklash yoki ularni adabiy tildan ajratish emas, balki ularning funksional imkoniyatlarini ilmiy asosda tartibga solish muhimligi asoslanadi.

References

1. Tegey, H., & Robson, B. A Reference Grammar of Pashto. Washington, D.C.: Center for Applied Linguistics, 1996.

2. Dinakhel, M. A. Comparison of Two Dialects of Pashto, Spoken in Afghanistan and Pakistan: Kandahari Dialect and Yusufzai Dialect. Central Asia, 86, 127–139, 2020. DOI: 10.54418/ca-86.77.

3. Akromova, S., & Abduvaliyeva, U. S. Comparative Analysis of Phonetic Changes in the Pronunciation of Kandahar and Nangarhar Dialects. Builders Of The Future, 6(02), 50–56, 2026.

4. Aail, N. A., & Androsova, S. V. Modern Pashto – linguistic situation and the extent of study: Theoretical review. Philology. Theory & Practice, 17(7), 2024. DOI: 10.30853/phil20240331.

5. Khaliqyar, M., & Sapand, A. J. Investigating Isoglosses in the Khogyani Dialect. Nangarhar University Journal of Arts and Humanities, 2026. DOI: 10.70436/nujah.v1i02.23.

6. Abduqodirova, K., & Abduvaliyeva, O. Relationship of Pashto Dialects with Literary Language and Their Role in Social Life (Based on the Dialects of Kandahar, Nangarhar, Kabul, and Paktiya). Builders Of The Future, 5(03), 95–101, 2025. DOI: 10.37547/builders-v5-i3-13.

7. Ullah, Q., Ur Rehman, S., & Raza, S. The Dual Faces of Pashto: Analyzing Diglossia and Vernacular Diversity Using Ferguson's Framework and the Strategies to Explore the Regional Varieties. Journal of Policy Research, 10(3), 170–178, 2024. DOI: 10.61506/02.00333.

8. Kamal, K. D., & Hanafi, S. M. Lexical Variants in Pashto: A Comparative Study Accompanied in Paktia and Nangrahar. International Journal for Research in Applied Sciences and Biotechnology, 9(1), 66–73, 2022. DOI: 10.31033/ijrasb.9.1.6.

9. Иномжoжаев, Р. Пасhtu tili grammatikasi. Toshkent, 2020.

10. Иномхожaев, Р. Афғонистонда тил вазияти ва тил соҳасидаги давлат сиёсати. Toshkent, 2020.

11. Маннонов, А. Шарқшунослик масалалари. Toshkent, 2022.

12. Дворянков, Н. А. Литературный язык и диалекты пашто в Афганистане. Народы Азии и Африки, №2, 1963.

Published

2026-10-08