IQTISODIY O‘SISH VA EKOLOGIK BARQARORLIK KO‘RSATKICHLARINI EKONOMETRIK MODELLAR YORDAMIDA PROGNOZLASH
Keywords:
iqtisodiy o‘sish, ekologik barqarorlik, CO₂ chiqindilari, ekologik Kuznets egri chizig‘i, ARIMA, elastiklik, prognozlash.Abstract
Maqolada O‘zbekistonda iqtisodiy o‘sish va karbonat angidrid (CO₂) chiqindilari o‘rtasidagi bog‘liqlik 1990–2024-yillar ma’lumotlari asosida ekonometrik modellar yordamida tahlil qilingan hamda 2030-yilgacha prognoz qilingan. Kuznetsning ekologik egri chizig‘i gipotezasi O‘zbekiston uchun statistik jihatdan tasdiqlanmadi. ARIMA(1,1,0) modeli yordamida real YaIM 2030-yilda 235,9 mlrd dollarga yetishi prognoz qilindi. 2016–2024-yillarda CO₂ chiqindilarining YaIMga nisbatan elastikligi 0,545 ni tashkil etgani sababli joriy tendensiya saqlansa, chiqindilar 2030-yilga borib 22,4 foizga oshadi. Natijalar iqtisodiy o‘sishdan chiqindilarning nisbiy ajralishi ro‘y berayotganini, biroq mutlaq kamayishga erishilmayotganini ko‘rsatadi.References
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 11-sentabrdagi PF-158-son “«O‘zbekiston – 2030» strategiyasi to‘g‘risida”gi Farmoni. – www.lex.uz.
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 4-oktabrdagi PQ-4477-son “2019–2030-yillar davrida O‘zbekiston Respublikasining «yashil» iqtisodiyotga o‘tish strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi Qarori. – www.lex.uz.
3. Revised/Updated NDC of Uzbekistan // International Energy Agency. – https://www.iea.org/policies/18683-revisedupdated-ndc-of-uzbekistan
4. Grossman G.M., Krueger A.B. Economic Growth and the Environment // The Quarterly Journal of Economics. – 1995. – Vol. 110, No. 2. – P. 353–377.
5. Kuznets S. Economic Growth and Income Inequality // The American Economic Review. – 1955. – Vol. 45, No. 1. – P. 1–28.
6. Stern D.I. The Rise and Fall of the Environmental Kuznets Curve // World Development. – 2004. – Vol. 32, No. 8. – P. 1419–1439.
7. Box G.E.P., Jenkins G.M. Time Series Analysis: Forecasting and Control. – San Francisco: Holden-Day, 1970.
8. Dickey D.A., Fuller W.A. Distribution of the Estimators for Autoregressive Time Series with a Unit Root // Journal of the American Statistical Association. – 1979. – Vol. 74, No. 366. – P. 427–431.
9. Engle R.F., Granger C.W.J. Co-integration and Error Correction: Representation, Estimation, and Testing // Econometrica. – 1987. – Vol. 55, No. 2. – P. 251–276.
10. Newey W.K., West K.D. A Simple, Positive Semi-Definite, Heteroskedasticity and Autocorrelation Consistent Covariance Matrix // Econometrica. – 1987. – Vol. 55, No. 3. – P. 703–708.
11. World Bank. World Development Indicators. – https://databank.worldbank.org/source/world-development-indicators (murojaat sanasi: 08.10.2026).