RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA HUDUDLARNING IJTIMOIY-IQTISODIY RIVOJLANISH DARAJASINI STATISTIK BAHOLASH VA KLASTERLASH

Authors

  • Tojiqulov Ozodbek To‘raqul o‘g‘li Author
  • Shakirova Nigora Author

Keywords:

raqamli iqtisodiyot, hududiy rivojlanish, integral indeks, klaster tahlili, Ward usuli, k-o‘rtachalar usuli, siluet koeffitsiyenti, aloqa va axborotlashtirish xizmatlari

Abstract

Maqolada O‘zbekistonning 14 ta hududi ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish darajasi bo‘yicha raqamli iqtisodiyot ko‘rsatkichlarini qo‘shgan holda baholandi. Milliy statistika qo‘mitasining 2025-yil ma’lumotlari asosida yetti indikatordan iborat tizim tuzildi: aholi jon boshiga YaHM, YaHMning real o‘sishi, yalpi qo‘shilgan qiymatda xizmatlar ulushi, aholi jon boshiga bozor xizmatlari, aholi jon boshiga aloqa va axborotlashtirish xizmatlari, bu xizmatlarning bozor xizmatlaridagi ulushi va kambag‘allik darajasi. Ko‘rsatkichlar logarifmlanib, min-max usulida normallashtirildi va iqtisodiy, raqamli hamda ijtimoiy subindekslar orqali integral indeks hisoblandi. Integral indeks Toshkent shahrida 0,943, Surxondaryo viloyatida 0,172 ga teng chiqdi, variatsiya koeffitsiyenti 62,4 % ni tashkil etdi. Ward ierarxik usuli va k-o‘rtachalar usuli bir xil natija berib, hududlarni oltita tipologik guruhga ajratish imkonini berdi. Natijalar hududiy siyosatda raqamli infratuzilmaga yo‘naltiriladigan resurslarni guruhlar bo‘yicha farqlash zarurligini ko‘rsatadi.

References

1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktabrdagi PF-6079-son “Raqamli O‘zbekiston – 2030” strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Farmoni. lex.uz

2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 11-sentabrdagi PF-158-son “O‘zbekiston – 2030” strategiyasi to‘g‘risida”gi Farmoni. lex.uz

3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 27-fevraldagi PQ-78-son “Xizmatlar sohasi barqaror rivojlanishi uchun qulay shart-sharoitlar yaratishga oid qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi qarori.

4. Tapscott D. The Digital Economy: Promise and Peril in the Age of Networked Intelligence. – New York: McGraw-Hill, 1995. – 342 p.

5. Mesenbourg T.L. Measuring the Digital Economy. – Suitland: U.S. Bureau of the Census, 2001. – 19 p.

6. Bukht R., Heeks R. Defining, Conceptualising and Measuring the Digital Economy // Development Informatics Working Paper. – 2017. – No. 68. – Manchester: University of Manchester. – 24 p.

7. UNCTAD. Digital Economy Report 2021: Cross-border Data Flows and Development. – Geneva: United Nations, 2021. – 238 p.

8. Fujita M., Krugman P., Venables A.J. The Spatial Economy: Cities, Regions, and International Trade. – Cambridge, MA: MIT Press, 2001. – 384 p.

9. Зубаревич Н.В. Социальное развитие регионов России: проблемы и тенденции переходного периода. – М.: УРСС, 2003. – 264 с.

10. Гулямов С.С. Моделирование социально-экономического развития территориально-производственных комплексов. – Ташкент: Фан, 1980.

11. O‘rozov A.O. O‘zbekiston hududlarini klaster tahlili asosida baholash // Aktuar moliya va buxgalteriya hisobi ilmiy jurnali. – 2025. – Vol. 5, No. 08. – B. 85–91. finance.tsue.uz

12. OECD, European Commission Joint Research Centre. Handbook on Constructing Composite Indicators: Methodology and User Guide. – Paris: OECD Publishing, 2008. – 158 p.

13. Hellwig Z. Zastosowanie metody taksonomicznej do typologicznego podziału krajów ze względu na poziom ich rozwoju oraz zasoby i strukturę wykwalifikowanych kadr // Przegląd Statystyczny. – 1968. – Vol. 15, No. 4. – P. 307–327.

14. Ward J.H. Hierarchical Grouping to Optimize an Objective Function // Journal of the American Statistical Association. – 1963. – Vol. 58, No. 301. – P. 236–244.

15. MacQueen J. Some Methods for Classification and Analysis of Multivariate Observations // Proceedings of the Fifth Berkeley Symposium on Mathematical Statistics and Probability. – 1967. – Vol. 1. – P. 281–297.

16. Rousseeuw P.J. Silhouettes: A Graphical Aid to the Interpretation and Validation of Cluster Analysis // Journal of Computational and Applied Mathematics. – 1987. – Vol. 20. – P. 53–65.

17. Caliński T., Harabasz J. A Dendrite Method for Cluster Analysis // Communications in Statistics. – 1974. – Vol. 3, No. 1. – P. 1–27.

18. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi. 2025-yil yanvar–dekabr oylarida hududlarning yalpi hududiy mahsuloti: press-reliz. – 26.01.2026. stat.uz

19. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi. 2025-yil yanvar–sentabr oylarida xizmatlar sohasining rivojlanishi: tahliliy material. – 2025. stat.uz

20. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi. Aloqa va axborotlashtirish xizmatlari hajmi 54,8 trln so‘mga yetdi. – 2025. stat.uz

21. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Statistika agentligi. Hududlar kesimida doimiy aholi soni (2025-yil 1-iyul holatiga). – 2025. stat.uz

22. O‘zbekiston Respublikasi hukumat portali. Hududlar kesimida kambag‘allik darajasi (2024-yil). gov.uz

Published

2026-10-21