AGRESSIV O‘SMIRLAR XULQ-ATVORINI SHAKLLANTIRUVCHI IJTIMOIY-PSIXOLOGIK OMILLAR TAHLILI
Keywords:
Agressiv xulq-atvor, o‘smirlik davri, ijtimoiy-psixologik omillar, oilaviy muhit, tarbiya uslublari, tengdoshlar guruhi, ijtimoiylashuv, emotsional regulyatsiya, ijtimoiy o‘rganish, axborot makoniAbstract
Mazkur tadqiqot agressiv o‘smirlar xulq-atvorini shakllantiruvchi ijtimoiy-psixologik omillarni kompleks va tizimli yondashuv asosida tahlil qilishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda o‘smirlik davrining ontogenetik xususiyatlari, shaxs rivojlanishining kognitiv-emotsional komponentlari hamda ijtimoiylashuv jarayonining o‘ziga xos jihatlari kontekstida agressivlik fenomeni ilmiy jihatdan asoslab beriladi. Ishda agressiv xulq-atvorning shakllanishiga ta’sir etuvchi asosiy determinantlar sifatida oilaviy muhitning psixologik iqlimi, tarbiya uslublari, tengdoshlar guruhi bilan o‘zaro munosabatlar, ijtimoiy nazorat mexanizmlari hamda zamonaviy axborot makonining ta’siri tahlil qilinadi. Shuningdek, agressivlikning namoyon bo‘lishida ijtimoiy o‘rganish mexanizmlari, emotsional regulyatsiya darajasi va shaxsning individual-psixologik xususiyatlari o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik ochib beriladi. Tadqiqot doirasida agressiv xulqatvorni ko‘p omilli tizim sifatida talqin qilish orqali uning shakllanish mexanizmlarini aniqlashga alohida e’tibor qaratilgan. Olingan nazariy natijalar asosida agressiv o‘smirlar bilan ishlashning psixoprofilaktik va psixokorreksion yo‘nalishlari ilmiy jihatdan asoslab beriladi. Mazkur yondashuv o‘smirlar orasida agressivlikni kamaytirish hamda ularning ijtimoiy moslashuvini optimallashtirishga xizmat qiladi.References
1. Feldman, J., Grossman, H., Clarkson, T., Moyer, A., & Jarcho, J. M. (2022). Testing effects of social rejection on aggressive and prosocial behavior: A meta-analysis. Aggressive Behavior, 48(6), 529–545. https://doi.org/10.1002/ab.22026
2. Albert Bandura, A. (1977). Social learning theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall.
3. Urie Bronfenbrenner, U. (1979). The ecology of human development: Experiments by nature and design. Cambridge, MA: Harvard University Press.
4. Kenneth A. Dodge, K. A., Gregory S. Pettit, G. S., & John E. Bates, J. E. (2015). Socialization mediators of the relation between socioeconomic status and child conduct problems. Child Development, 86(2), 438–452. https://doi.org/10.1111/cdev.12310
5. John D. Coie, J. D., & Kenneth A. Dodge, K. A. (2016). Aggression and antisocial behavior. In N. Eisenberg (Ed.), Handbook of child psychology and developmental science (7th ed.). Wiley.
6. Nicki R. Crick, N. R., & Jennifer K. Grotpeter, J. K. (2016). Relational aggression, gender, and social-psychological adjustment. Child Development, 87(5), 123–139.
7. Craig A. Anderson, C. A., et al. (2017). Media violence and other aggression risk factors in seven nations. Personality and Social Psychology Bulletin, 43(7), 986–998. https://doi.org/10.1177/0146167217703064
8. Brad J. Bushman, B. J., & Craig A. Anderson, C. A. (2015). Understanding causality in the effects of media violence. American Psychologist, 70(6), 563–565.