O‘ZBEKISTON TARIXIDA TABIAT VA INSON MUNOSABATLARINING TARIXIY TRANSFORMATSIYASI: EKOLOGIK ONGNING SHAKLLANISHI VA RIVOJLANISHI
Keywords:
история Узбекистана, отношения человека и природы, экологическое сознание, экологическая культура, орошаемое земледелие, великие учёные, Аральская катастрофа, природные ресурсы, устойчивое развитиеAbstract
Mazkur maqolada O‘zbekiston hududida tabiat va inson munosabatlarining qadimgi davrlardan bugungi kungacha bosib o‘tgan tarixiy transformatsiyasi hamda shu jarayonda ekologik ongning shakllanishi va rivojlanishi tahlil qilingan. Tadqiqotda mintaqa tarixi shartli ravishda besh bosqichga — qadimgi sug‘orma dehqonchilik madaniyati, o‘rta asrlardagi ilmiy-ma’naviy meros, mustamlakachilik davri, sovet davridagi ekstensiv tabiatdan foydalanish va mustaqillik yillaridagi ekologik siyosat bosqichlariga ajratib o‘rganilgan. Har bir bosqichda tabiatga munosabatning mazmuni, uni belgilab bergan iqtisodiy, huquqiy va ma’naviy omillar, shuningdek, ekologik ongning tarkib topishiga ta’sir ko‘rsatgan tarixiy tajriba ochib berilgan. Orol fojiasi misolida tabiatga bir tomonlama iste’molchilik munosabatining oqibatlari, mustaqillik yillarida qabul qilingan qonunchilik hujjatlari va “Yashil makon” kabi umummilliy loyihalar misolida esa ekologik ongning sifat jihatidan yangi bosqichga ko‘tarilishi asoslangan.References
1. Axrorova M. A. “Yoshlarning ekologik ong va ekologik madaniyatini oshirish ekologik muammolarni oldini olish vositasi sifatida”. Journal of Integrity in Ecosystems and Environment, 2024. 2(8), 28–35. ISSN: 3030-3729. https://journals.proindex.uz/index.php/JIEE/article/download/1575/1513https://journals.proindex.uz/index.php/JIEE/article/download/1575/1513
2. World Health Organization. (n.d.). Coronavirus disease (COVID-19). https://www.who.int/ru/news-room/fact-sheets/detail/coronavirus-disease-(covid-19)https://journals.proindex.uz/index.php/JIEE/article/download/1575/1513
3. White, L. Jr. (1967). The historical roots of our ecologic crisis. Science, 155(3767), 1203–1207. https://doi.org/10.1126/science.155.3767.1203https://journals.proindex.uz/index.php/JIEE/article/download/1575/1513
4. Obidova G.Q, G‘aybullaeva M.F // “Ilmiy Taraqqiyot”. – 2021. – 2-jild, 7-son. https://cyberleninka.ru/journal/n/ilmiy-taraqqiyothttps://journals.proindex.uz/index.php/JIEE/article/download/1575/1513
5. “Xalq so‘zi”. Global ekologik muammolar barqaror taraqqiyotga katta tahdid solmoqda: buning oldini olish uchun nima qilish kerak. 2020, 13-noyabr. https://xs.uz/uz/post/global-ekologik-muammolar-barqaror-taraqqiyotga-katta-tahdid-solmoqda-buning-oldini-olish-uchun-nima-qilish-kerakhttps://journals.proindex.uz/index.php/JIEE/article/download/1575/1513
6. O‘zbekiston Respublikasining Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksi va Jinoyat kodeksining ekologiya sohasidagi normalari. Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi. https://lex.uzhttps://journals.proindex.uz/index.php/JIEE/article/download/1575/1513
7. Xo‘janazarov O., Yoqubjonova Sh. “Ekologiya va tabiatni muhofaza qilish” (o‘quv qo‘llanma). Toshkent, 2018. https://lib.bimm.uz/items/10362https://journals.proindex.uz/index.php/JIEE/article/download/1575/1513
8. Боулер П.Д. (2005). “Изменчивость от Дарвина до современного эволюционного синтеза”. В электронной книге издательства Elsevier (стр. 9–27). https://doi.org/10.1016/b978-012088777-4/50004-1https://journals.proindex.uz/index.php/JIEE/article/download/1575/1513
9. O‘zbekiston Respublikasining “Tabiatni muhofaza qilish to‘g‘risida”gi Qonuni. 1992-yil 9-dekabr, 754-XII. Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi. https://lex.uzhttps://journals.proindex.uz/index.php/JIEE/article/download/1575/1513
10. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 10-iyuldagi PF-6024-son Farmoni. “O‘zbekiston Respublikasi suv xo‘jaligini rivojlantirishning 2020–2030-yillarga mo‘ljallangan konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”. https://lex.uz/uz/docs/-4892953https://journals.proindex.uz/index.php/JIEE/article/download/1575/1513
11. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 30-maydagi PF-90-son Farmoni. “Yashil makon” umummilliy loyihasi doirasida hamda o‘rmonlarni boshqarish tizimida islohotlarni izchil davom ettirish, yashil hududlarni kengaytirish chora-tadbirlari to‘g‘risida. https://lex.uz/uz/docs/-7552003https://journals.proindex.uz/index.php/JIEE/article/download/1575/1513
12. “Yashil makon” umummilliy loyihasi. O‘zbekiston Respublikasi Raqamli texnologiyalar vazirligi portali. https://www.digital.gov.uz/oz/eco/activity_page/yashil-makon-umummilliy-loyihasihttps://journals.proindex.uz/index.php/JIEE/article/download/1575/1513