MAFKURAVIY TRANSFORMATSIYA DAVRI OʻZBEK BADIIY KINOSIDA ZAMONDOSH OBRAZINING TIPOLOGIYASI

Authors

  • Niyazova Xafiza Xakimovna Author

Keywords:

oʻzbek kinematografiyasi, zamondosh obrazi, mafkuraviy transformatsiya, evolyutsiya, tipologiya, oila konsepsiyasi, milliy oʻzlik, fantastik komediya, ekran talqini

Abstract

Ushbu maqolada Oʻzbekiston mustaqilligining dastlabki oʻn yilligida (1991–2000-yillar) milliy kinematografiyada zamondosh obrazining shakllanishi, evolyutsiyasi va badiiy-psixologik talqini kompleks tahlil qilingan. Postsovet davridagi mafkuraviy va ijtimoiy-siyosiy transformatsiyalar sharoitida oʻzbek kinorejissyorlarining yangi qahramon konsepsiyasini yaratish borasidagi izlanishlari, mavzuviy-janriy xilma-xilligi hamda tasviriy-dramaturgik yechimlari tadqiq etiladi. Tadqiqotda zamondosh obrazining maʼnaviy-ruhiy inqirozlardan kelajakka ishonch bilan qarovchi, tashabbuskor tiplargacha boʻlgan shakllanish bosqichlari shartli ravishda tipologiyalarga ajratib oʻrganilgan. Ayniqsa, ekranda qahramonlar xarakterini ochib berishda oila instituti va uning roli, milliy-diniy qadriyatlar hamda anʼanalarning badiiy aks etishi “Bir qadam oʻngga, bir qadam soʻlga”, “Yuzsiz”, “Piyoda”, “Abdullajon”, “Bomba”, “Kichkina tabib” kabi xarakterli filmlar misolida batafsil tahlil qilinadi. Muallif 1990-yillar kinosidagi lirik-subyektiv tendensiyalar, majoziy-fantastik uslub va teatr dramaturgiyasi bilan integratsiya jarayonlarini ochib berib, zamondosh qahramonning milliy oʻzlikni anglashdagi va jamiyat ruhiyatini aks ettirishdagi oʻrnini ilmiy jihatdan asoslab bergan.

References

1. Abdusamatov H. Drama nazariyasi. – T.: G‘.G‘ulom nomidagi Adabiyot va san’at nashr, 2000 – B. 179.

2. Абул-Касымова Х.Н. Художественное кино Узбекистана периода Независимости (1991–2004 гг). – Ташкент. – 2005. – М (К). А-17. № 264.

3. Abulqosimova X. O‘zbekiston san’ati tarixidan: Mustaqillik davridagi o‘zbek kinosi. 1991–2006-yillarda ishlangan badiiy va hujjatli filmlarning annotatsiyali filmografik katalogi. – T.: 2008. – B. 5-6.

4. Karimova N.Gʻ. 1960–90-yillar oʻzbek badiiy kinosida yosh qahramon obrazi: Diss. ... nomz. sanʼatshunos. – Toshkent: 1997. – 110 b.

5. Niyazova X.X. Badiiy kinoda zamondosh obrazi [Monografiya]. – Toshkent: “Science and Innovation” nashriyoti, 2025. – 232 b.

6. Niyazova X.X. Zulfiqor Musoqov filmlarida zamondoshlar obrazining oʻziga xosligi // “OʻzDSMI Xabarlari”. № 4. 2022. — B. 90–93.

Published

2026-09-27