KOGNITIV TEXNOLOGIYALARNI ZAMONAVIY TIBBIYOTDA QO'LLASHNING NAZARIY VA AMALIY JIHATLARI: GLOBAL TENDENTSIYALAR VA O'ZBEKISTON PERSPEKTIVASI
Keywords:
Kognitiv texnologiyalar, sun'iy intellekt, klinik qarorlar (CDSS), chuqur o'qitish, radiomika, shaxsiylashtirilgan tibbiyot, DMED, O'zbekiston raqamli tibbiyoti.Abstract
Mavzuning dolzarbligi: Mazkur tadqiqotda tibbiyotda kognitiv texnologiyalar va sun'iy intellekt (SI) tizimlarini joriy etishning ilmiy-nazariy asoslari hamda ularning diagnostika va davolash jarayonlarini optimallashtirishdagi o'rni tahlil qilinadi. Tadqiqot maqsadi: Tibbiy diagnostika aniqligini oshirish, klinik qaror qabul qilishni qo'llab-quvvatlash tizimlari (CDSS) hamda O'zbekiston sog'liqni saqlash tizimida kognitiv texnologiyalarni amaliyotga tatbiq etish imkoniyatlari va to'siqlarini ilmiy-uslubiy jihatdan asoslash. Metodologiya: Ishda tizimli-strukturaviy tahlil, kompyuter ko'rish (CNN), tabiiy tilni qayta ishlash (NLP) hamda "Raqamli O'zbekiston — 2030" strategiyasi doirasida sog'liqni saqlashni raqamlashtirish bo'yicha situatsion va konseptual tahlil usullaridan foydalanildi. Natijalar: Neyron to'rlari va kompyuter ko'rish modellarining radiologik diagnostikada aniqlik ko'rsatkichlari (98% gacha) va pretsizion farmakoterapiyadagi o'rni ko'rsatib berildi. O'zbekiston sog'liqni saqlash tizimida DMED va teleradiologiya modullarini tatbiq etishdagi mavjud muammolar hamda ularning yechimlari (lokal datasetlar, kadrlar tayyorlash) tizimlashtirildi. Xulosa: Kognitiv texnologiyalar shifokor o'rnini bosuvchi emas, balki uning klinik imkoniyatlarini kengaytiruvchi vosita hisoblanadi. Ularni xavfsiz joriy etish etika va ma'lumotlar maxfiyligini ta'minlashni talab etadi.References
1. Topol EJ. High-performance medicine: the convergence of human and artificial intelligence. Nature Medicine. 2019
25(1):44-56.
2. Esteva A, Chou K, Yeung S, et al. Deep learning-enabled medical computer vision. NPJ Digital Medicine. 2021
4(1):5.
3. Rajpurkar P, Chen E, Banerjee O, Topol EJ. AI in health and medicine. Nature Medicine. 2022
28(1):31-38.
4. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining "Raqamli O'zbekiston — 2030" strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to'g'risida"gi PF-6079-son Farmoni. 2020 yil 5 oktyabr.
5. Bi WL, Hosny A, Schabath MB, et al. Artificial intelligence in cancer imaging: Clinical challenges and applications. CA: A Cancer Journal for Clinicians. 2019
69(2):127-157.
6. Ganixodjayeva D.Z. The Relationship of a Mathematical Model with Systemic-Cognitive Analysis Using Non-Parametric Models. “Бир макон бир йўл” SIRCON 2023 xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya materiallari тўплами. Тошкент 3-6 окятбрь, 2023. 550-556 б.
7. Ganixodjayeva D.Z., М.З. Махкамова. Когнитивная структуризация, формальная постановка задачи и синтез модели. Республика олий ўқув юртлари профессор-ўқитувчиларининг илмий ишлари тўплами, Тошкент, 2014, 188-189 б.
8. Ganixodjayeva D.Z., М.З. Махкамова. Математический метод системно-когнитивного анализа в свете идей интервальной бутстропной робастной статистики объектов нечисловой природы. “Амалий математика ва информацион технологияларнинг долзарб муаммолари – Ал-Хоразмий 2014” Халқаро анжуман, маърузалари тўплами (Тўплам № 2), 2014 й., 15-17 сентябрь, 131-133 б.