MATEMATIKA TARIXI VA BUYUK KASHFIYOTLAR: INSONIYAT TAFAKKURINING INQILOBI

Authors

  • Odilova Shahnoza Author

Keywords:

matematika tarixi, nol raqami, pozitsion sanoq tizimi, al-Xorazmiy, algebra, algoritm, kvadrat tenglama, Dekart koordinatalar tizimi, analitik geometriya, hosila, integral, Nyuton–Leybnits formulasi, ehtimollar nazariyasi, matematik statistika, Kolmogorov aksiomalari

Abstract

Ushbu maqolada matematika tarixidagi insoniyat tafakkurini tubdan o‘zgartirgan beshta buyuk kashfiyot ilmiy-ommabop tarzda tahlil qilinadi: nol raqami va pozitsion sanoq tizimining yaratilishi, al-Xorazmiy tomonidan algebra fanining shakllantirilishi, Dekartning koordinatalar usuli, Nyuton va Leybnits tomonidan matematik analizning yaratilishi hamda ehtimollar nazariyasi va statistikaning vujudga kelishi. Har bir kashfiyotning tarixiy sharoiti, asosiy g‘oyasi, formulalari va zamonaviy fan hamda texnologiyalardagi o‘rni yoritilgan. Maqola 10–11-sinf o‘quvchilari va matematika tarixiga qiziquvchilar uchun mo‘ljallangan bo‘lib, tushuntirishlar yechilgan misollar bilan boyitilgan.

References

1. Al-Xorazmiy A. M. Al-Kitab al-muxtasar fi hisab al-jabr va-l-muqabala. Toshkent: Fan nashriyoti, 1983.

2. Boyer C. B., Merzbach U. C. A History of Mathematics. 3rd ed. John Wiley & Sons, 2011.

3. Kline M. Mathematical Thought from Ancient to Modern Times. Oxford University Press, 1972.

4. Stewart I. In Pursuit of the Unknown: 17 Equations That Changed the World. Basic Books, 2012.

5. Kolmogorov A. N. Foundations of the Theory of Probability. 2nd ed. New York: Chelsea Publishing, 1956.

6. Isroilov M. I., Mamatov M. S. Algebra va analiz asoslari: 10–11-sinflar uchun darslik. Toshkent: O‘qituvchi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2018.

7. O‘rozov A., Botirov G. Geometriya: 10–11-sinflar uchun darslik. Toshkent: O‘zbekiston nashriyoti, 2020.

Published

2026-10-28