MUHAMMAD AMINXOʻJA MUQIMIY ASARLARIDA SOLIQLAR VA XALQ TURMUSHIGA TA’SIRI.
Keywords:
Muqimiy, soliq tizimi, xalq turmushi, feodal soliq, tanob soligʻi, iqtisodiy zulm, Oʻzbekiston soliq islohoti, adabiy-iqtisodiy tahlil.Abstract
Ushbu maqola XIX asr oxiri – XX asr boshlarida ijod etgan oʻzbek klassik shoiri Muhammad Aminxoʻja Muqimiy (1850–1903) asarlarida soliq tizimining xalq turmushiga ta’sirini ilmiy-iqtisodiy va adabiy-tarixiy nuqtai nazardan oʻrganishga bagʻishlanadi [1] Maqola IMRAD metodologiyasi asosida amalga oshirilgan boʻlib, matn tahlili, kontekstual-tarixiy yondashuv va 2023–2025-yillar Oʻzbekiston soliq statistikasi bilan qiyosiy metodlarni uygʻunlashtiradi. Muhammad Aminxoʻja Muqimiy asarlarida aks etgan soliq zulmi, undiruv adolatsizligi va xalq nochorligining adabiy tasvirlari zamonaviy soliq yuklanmasi ko'rsatkichlari bilan solishtirildi. Tadqiqot natijasi shuni koʻrsatdiki, shoir tasvirida XIX asrning feodal soliq tizimi zamonaviy regressive soliq muammolarining
tarixiy koʻzgusidir; biroq hozirgi davlat islohoti sohada sezilarli ijobiy o'zgarishlarni amalga oshirmoqda.
References
1. Muqimiy (Muhammad Aminxoʻja Muqimiy, 1850–1903) – o'zbek
adabiyotining buyuk klassigi. Qarang: Yoʻldoshev, M. (2018). Muqimiy hayoti va
ijodi. Toshkent: Fan nashriyoti, b. 3–12.
2. Bekmurodov, A. (2022). Oʻzbek adabiy tanqidida ijtimoiy-iqtisodiy
yondashuv. Toshkent: Oʻzbekiston nashriyoti, b. 47–63.
3. Qoʻqon xonligida soliq tizimi haqida: Ergashev, B. (2020). Oʻrta
Osiyo feodal davlatlarida soliq siyosati (XIX asr). Toshkent: Akademiya, b. 88–97.
4. Muqimiy. (2015). Tanlangan asarlar (toʻliq to'plam). Toshkent: Gʻafur
Gʻulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, b. 114–122.
5. Oʻzbekiston Respublikasi Statistika agentligi. (2024). Davlat byudjeti
va soliq tushumlari toʻgʻrisida hisobot. Toshkent: Davlat statistika qo'mitasi.
6. World Bank. (2024). Uzbekistan Fiscal Policy and Revenue
Mobilization Report. Washington D.C.: World Bank Group
7. Yusupov, K. (2019). Muqimiy asarlarida ijtimoiy keskinlik.
Samarqand: Samarqand universiteti nashriyoti, b. 55–72.
8. Kalandarov, N. (2021). Oʻzbek klassik adabiyotida soliq tanqidi:
Muqimiydan Choʻlpongacha. Oʻzbek tili va adabiyoti, 3(1), 22–38.
9. Tursunov, B. (2023). Muqimiy asarlarida ijtimoiy-iqtisodiy
muammolar. Filologiya masalalari, 1(3), 14–29.
10. Karimov, I., & Nazarov, S. (2024). XIX asr O'rta Osiyo iqtisodiyoti
va adabiyot. Toshkent: Oʻqituvchi, b. 102–120.
11. Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi. (2024). 2024-yil
soliq tushumlari toʻgʻrisida hisobot. Toshkent: DSQ.
12. Oʻzbekiston Respublikasi Statistika agentligi. (2025). Ijtimoiyiqtisodiy ko'rsatkichlar – 2025 (I-II chorak). Toshkent.
13. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi. (2023). 2023–
2026-yillarga moʻljallangan soliq islohoti dasturi. Toshkent.
14. UNDP. (2024). Human Development Report.