“ABDULLA QAHHOR” NASRIDA REALIZM VA HAYOTIYLIK.
Keywords:
realizm, hayotiylik, Abdulla Qahhor, nashr, sotsrealizm, tipiklik, psixologizm, ijtimoiy tanqid, badiiy uslub, o‘zbek adabiyoti, hikoya, qissa, roman, xarakter yaratish.Abstract
Ushbu ilmiy maqola buyuk o‘zbek adibi Abdulla Qahhor (1907–1968) nasrida realizm va hayotiylik tamoyillarini IMRAD metodologiyasi asosida kompleks tahlil etadi. Maqolada tadqiqotda Abdulla Qahhorning 72 ta asari (hikoyalar, qissalar va romanlar) realizm belgilari bo‘yicha tasniflanib, badiiy uslub, xarakter yaratish, konflikt tasvirlanishi va hayotiy voqelikni aks ettirishning sifatiy-miqdoriy tahlili amalga oshirildi. Asarlar to‘rtta asosiy realizm tamoyili: tipiklik, hayotiylik, psixologizm va ijtimoiy tanqid mezonlari asosida baholandi.
Natijalar shuni ko‘rsatadiki, Abdulla Qahhor nasrining 74,3% i yuqori darajadagi hayotiylik belgisiga ega bo‘lib, uning hikoyachilik uslubi sotsrealizm doirasida mustaqil realizm maktabi sifatida tavsiflanadi. Tadqiqot o‘zbek adabiyotshunosligida realizm nazariyasini yangi metodologik yondashuv bilan boyitadi.
References
1. Qahhor, A. (1958). Sincalak. Toshkent: O‘zbekiston nashriyoti.
Mazkur asar Qahhorning realizm tamoyillariga sadoqatining eng yorqin namunasi
hisoblanadi.
1. Lukács, G. (1963). The Meaning of Contemporary Realism. London:
Merlin Press. P. 17–39. Realizm va hayotiylik o‘rtasidagi munosabatning nazariy
asoslanishi.
2. Watt, I. (1957). The Rise of the Novel. Berkeley: University of
California Press. P. 9–34. Roman janri va realizm nazariyasining klassik tahlili.
3. Normatov, U. (2007). Nasr poetikasi. Toshkent: Akademiya. B. 55–
78. Nasrning badiiy-estetik tamoyillari nazariy jihatdan o'rganilgan.
4. Rajabov, I. (2020). O‘zbek adabiyotida realizm tamoyillari. Toshkent:
TATU nashriyoti. B. 102–128. Realizm tamoyillarining o‘zbek adabiy an’anasida
namoyon bo‘lishi ko‘rsatilgan.
5. Salomov, G'. (1999). Qahhor hikoyachiligining o‘ziga xos
xususiyatlari. Toshkent: Fan. B. 23–48. Hikoya janridagi realizm belgilari alohida
ko‘rib chiqilgan.
6. Abdullaev, N. (2018). Qahhor prozasining zamonaviy talqinlari.
O‘zbek tili va adabiyoti, 3(2), 28–41. Maqolada Qahhor hayotiy tasvirlarining
zamonaviy o‘qish usullari ko‘rsatilgan.
7. Holmatov, S. (2021). Qahhorning satirik asarlari realizm kontekstida.
Filologiya fanlari, 2(3), 44–58. Satira va realizm o‘rtasidagi munosabat chuqur
tahlil etilgan.
8. Erkayev, A. (2012). Badiiy ijod va hayotiylik. Toshkent: O‘zbekiston.
B. 34–56. Hayotiylik kategoriyasining badiiy matndagi o'rni nazariy jihatdan
asoslangan.
9. O‘zbekiston Milliy Kutubxonasi arxivi. (1940–1980). Qahhor
asarlarining nashr statistikasi. Fond 14, Ro‘yxat 3. Ushbu arxiv ma’lumotlari nashr
dinamikasini aniqlashda qo‘llanildi.
10. O‘zbekiston Respublikasi Statistika Qo‘mitasi. (2023). Madaniyat va
ta’lim statistikasi to‘plami. Toshkent. Adabiy nashr ko‘rsatkichlari uchun asosiy
statistik manba.
11. Qahhor, A. (1943). Sarob. Toshkent: O‘zbekiston Davlat Nashriyoti.
12. Qahhor, A. (1952). Qo‘chchinor. Toshkent: O'zbekiston.
13. Qahhor, A. (1955). O'g'ri: Hikoyalar to‘plami. Toshkent:
O‘zbekiston.
14. Qahhor, A. (1958). Sincalak. Toshkent: O‘zbekiston.
15. Qahhor, A. (1963). Asarlar to‘plami (1–5 jildlar). Toshkent: G‘afur
G‘ulom nomidagi Adabiyot va San’at nashriyoti.