“ABDULLA QAHHOR” NASRIDA REALIZM VA HAYOTIYLIK.

Authors

  • Egamova Muxlisa Author

Keywords:

realizm, hayotiylik, Abdulla Qahhor, nashr, sotsrealizm, tipiklik, psixologizm, ijtimoiy tanqid, badiiy uslub, o‘zbek adabiyoti, hikoya, qissa, roman, xarakter yaratish.

Abstract

Ushbu ilmiy maqola buyuk o‘zbek adibi Abdulla Qahhor (1907–1968) nasrida realizm va hayotiylik tamoyillarini IMRAD metodologiyasi asosida kompleks tahlil etadi. Maqolada tadqiqotda Abdulla Qahhorning 72 ta asari (hikoyalar, qissalar va romanlar) realizm belgilari bo‘yicha tasniflanib, badiiy uslub, xarakter yaratish, konflikt tasvirlanishi va hayotiy voqelikni aks ettirishning sifatiy-miqdoriy tahlili amalga oshirildi. Asarlar to‘rtta asosiy realizm tamoyili: tipiklik, hayotiylik, psixologizm va ijtimoiy tanqid mezonlari asosida baholandi.
Natijalar shuni ko‘rsatadiki, Abdulla Qahhor nasrining 74,3% i yuqori darajadagi hayotiylik belgisiga ega bo‘lib, uning hikoyachilik uslubi sotsrealizm doirasida mustaqil realizm maktabi sifatida tavsiflanadi. Tadqiqot o‘zbek adabiyotshunosligida realizm nazariyasini yangi metodologik yondashuv bilan boyitadi.

References

1. Qahhor, A. (1958). Sincalak. Toshkent: O‘zbekiston nashriyoti.

Mazkur asar Qahhorning realizm tamoyillariga sadoqatining eng yorqin namunasi

hisoblanadi.

1. Lukács, G. (1963). The Meaning of Contemporary Realism. London:

Merlin Press. P. 17–39. Realizm va hayotiylik o‘rtasidagi munosabatning nazariy

asoslanishi.

2. Watt, I. (1957). The Rise of the Novel. Berkeley: University of

California Press. P. 9–34. Roman janri va realizm nazariyasining klassik tahlili.

3. Normatov, U. (2007). Nasr poetikasi. Toshkent: Akademiya. B. 55–

78. Nasrning badiiy-estetik tamoyillari nazariy jihatdan o'rganilgan.

4. Rajabov, I. (2020). O‘zbek adabiyotida realizm tamoyillari. Toshkent:

TATU nashriyoti. B. 102–128. Realizm tamoyillarining o‘zbek adabiy an’anasida

namoyon bo‘lishi ko‘rsatilgan.

5. Salomov, G'. (1999). Qahhor hikoyachiligining o‘ziga xos

xususiyatlari. Toshkent: Fan. B. 23–48. Hikoya janridagi realizm belgilari alohida

ko‘rib chiqilgan.

6. Abdullaev, N. (2018). Qahhor prozasining zamonaviy talqinlari.

O‘zbek tili va adabiyoti, 3(2), 28–41. Maqolada Qahhor hayotiy tasvirlarining

zamonaviy o‘qish usullari ko‘rsatilgan.

7. Holmatov, S. (2021). Qahhorning satirik asarlari realizm kontekstida.

Filologiya fanlari, 2(3), 44–58. Satira va realizm o‘rtasidagi munosabat chuqur

tahlil etilgan.

8. Erkayev, A. (2012). Badiiy ijod va hayotiylik. Toshkent: O‘zbekiston.

B. 34–56. Hayotiylik kategoriyasining badiiy matndagi o'rni nazariy jihatdan

asoslangan.

9. O‘zbekiston Milliy Kutubxonasi arxivi. (1940–1980). Qahhor

asarlarining nashr statistikasi. Fond 14, Ro‘yxat 3. Ushbu arxiv ma’lumotlari nashr

dinamikasini aniqlashda qo‘llanildi.

10. O‘zbekiston Respublikasi Statistika Qo‘mitasi. (2023). Madaniyat va

ta’lim statistikasi to‘plami. Toshkent. Adabiy nashr ko‘rsatkichlari uchun asosiy

statistik manba.

11. Qahhor, A. (1943). Sarob. Toshkent: O‘zbekiston Davlat Nashriyoti.

12. Qahhor, A. (1952). Qo‘chchinor. Toshkent: O'zbekiston.

13. Qahhor, A. (1955). O'g'ri: Hikoyalar to‘plami. Toshkent:

O‘zbekiston.

14. Qahhor, A. (1958). Sincalak. Toshkent: O‘zbekiston.

15. Qahhor, A. (1963). Asarlar to‘plami (1–5 jildlar). Toshkent: G‘afur

G‘ulom nomidagi Adabiyot va San’at nashriyoti.

Published

2026-05-11