ISLOM FALSAFASIDA INSON VA KOMILLIK MASALASI
Keywords:
Islom falsafasi, inson mohiyati, inson tabiati, komillik, komil inson konsepsiyasi, ma’naviy kamolot, axloqiy yetuklik, barkamol shaxs, aql va iymon uyg‘unligi, nafs tarbiyasi, ruh va jism birligi, qalb pokligi, irfon, ma’rifat, hikmat, e’tiqod, tavhid g‘oyasi, ilohiy va insoniy munosabat, ijtimoiy mas’uliyat, axloqiy qadriyatlar, diniy ong, falsafiy tafakkur, ontologik yondashuv, gnoseologik qarashlar, antropologik talqin, Sharq falsafasi, musulmon mutafakkirlari, Forobiy ta’limoti, Ibn Sino falsafasi, G‘azzoliy qarashlari, komillikka erishish bosqichlari, o‘zlikni anglash, ma’naviy poklanish, sabr va shukr, adolat tamoyili, inson erkinligi, vijdon masalasi, kamolot falsafasiAbstract
Ushbu maqolada Islom falsafasida inson va komillik masalasi diniy-falsafiy hamda axloqiy nuqtai nazardan kompleks tarzda tahlil qilinadi. Islom ta’limotida insonning yaratilish mohiyati, uning jismoniy va ruhiy tabiati, aql va iymon o‘rtasidagi uyg‘unlik masalalari asosiy tadqiqot ob’ekti sifatida yoritiladi. Insonning Alloh tomonidan “yer yuzining xalifasi” sifatida e’tirof etilishi, unga yuklatilgan mas’uliyat va burchlarning mazmuni ochib beriladi. Maqolada Qur’oni Karim oyatlari va hadislarda insonning ulug‘ maqomi, uning axloqiy poklanish, nafsni tiyish, ilm olish va ezgu amallar orqali komillikka erishish jarayoni tahlil qilinadi. Komillik tushunchasi Islom falsafasida nafaqat diniy e’tiqod, balki aqliy tafakkur, ma’naviy yetuklik va ijtimoiy mas’uliyat bilan uzviy bog‘liq ekani asoslab beriladi. Shuningdek, Sharq mutafakkirlari — Abu Nasr Forobiy, Ibn Sino, Imom G‘azzoliy va boshqa allomalarning komil inson haqidagi qarashlari ilmiy tahlil qilinadi. Ularning asarlarida inson kamoloti aqlni rivojlantirish, axloqni poklash va jamiyat farovonligi yo‘lida xizmat qilish bilan chambarchas bog‘liq holda talqin etilgani ko‘rsatib beriladi.References
1.Qur’oni Karim. – Toshkent: O‘zbekiston musulmonlari idorasi, 2012.
2.Hadislar to‘plami. – Toshkent: Ilm, 2005.
3.Forobiy, Abu Nasr. Falsafiy asarlar – Toshkent: Fan, 1986.
4.Ibn Sino. Al-Shifa (Shifo kitobi) – Toshkent: Fan, 1990.
5.G‘azzoliy, Imom. Ihya’ Ulumiddin – Toshkent: Sharq, 2000.
6.Nasr, Seyid H. Islom falsafasi tarixi – Tehran: University Press, 1995.
7.Corbin, Henry. History of Islamic Philosophy – London: Kegan Paul, 1993.
8.Djamshidi, R. Philosophy and Ethics in Islam – New York: Routledge, 2002.
9.Nasr, Seyid H. Islamic Philosophy from its Origin to the Present – Albany: SUNY Press, 2006.
10.Kholmurodov, A. Sharq falsafasi va Islom ta’limoti – Toshkent: Fan, 2010.
11.Karimov, M. Islom pedagogikasi va axloqiy tarbiya – Toshkent: Ilm, 2015.
12.Rahimov, S. Komil inson konsepsiyasi Islom falsafasida – Toshkent: Akademiya, 2018.
13. Baxodir o’g’li, E. B. (2025, December). OʻZBEK XALQINING AN’ANAVIY MAROSIM VA URF-ODATLARINING TARIXIY ASOSLARI VA RIVOJLANISH FALSAFIY TAHLILI (QADIMGI DAVR, ISLOM DAVRI MISOLIDA). In Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus (Vol. 1, No. 1, pp. 20-24).