YURAKNING O‘TKAZUVCHI TIZIMI VA UNING ANATOMIK TUZILISHI
Keywords:
yurak, yurak anatomiyasi, yurak o‘tkazuvchi tizimi, sinoatriyal tugun, atrioventrikulyar tugun, His tutami, His tutami oyoqchalari, Purkinye tolalari, yurak devori, miokard, endokard, epikard, kardiomiositlar, o‘tkazuvchi hujayralar, ixtisoslashgan mushak tolalari, interkalyar disklar, gap-junctionlar, desmosomalar, yurak skeleti, tolali halqalar, interventrikulyar to‘siq, interatrial septum, yurak tuzilishi, morfologiya, gistologik tuzilish, yurak hujayralari, glikogen, kapillyar tarmoq, koronar arteriyalar, qon ta’minoti, yurak innervatsiyasi, vegetativ nerv tizimi, simpatik nervlar, parasimpatik nervlar, impuls o‘tkazuvchi yo‘llar, yurak ritmi markazi, anatomik lokalizatsiya, yurak segmentlari, yurak rivojlanishi, embrional rivojlanish, differensiallanish, tug‘ma yurak nuqsonlari, o‘tkazuvchanlik tizimi, yurak strukturasi Yurakning o‘tkazuvchi tizimi yurak devorining maxsus ixtisoslashgan mushak elementlaridan tashkil topgan bo‘lib, ular anatomik va gistologik jihatdan oddiy miokard tolalaridan farq qiladiAbstract
Yurakning o‘tkazuvchi tizimi organizmda qon aylanishining uzluksizligi va ritmikligini ta’minlovchi muhim anatomik va funksional tuzilmalar majmuasidan iborat. Mazkur maqolada yurakning avtomatizm xususiyatini yuzaga keltiruvchi va elektr impulslarini hosil qilib, ularni yurak mushagi bo‘ylab tarqatuvchi o‘tkazuvchi tizim elementlarining tuzilishi hamda ularning o‘zaro bog‘liqligi chuqur tahlil qilingan. Tadqiqot doirasida sinoatriyal tugun, atrioventrikulyar tugun, His tutami va Purkinye tolalarining makroskopik va mikroskopik tuzilishi, ularning yurak devoridagi joylashuvi va funksional ahamiyati batafsil yoritilgan. Ushbu tuzilmalar orqali elektr impulslarning ketma-ket va muvofiqlashgan tarzda uzatilishi yurakning samarali qisqarishini ta’minlab, gemodinamik barqarorlikni saqlashda asosiy rol o‘ynaydi. Maqolada yurak o‘tkazuvchi tizimining faoliyati elektrofiziologik jihatdan ham tahlil qilinib, impulslarning hosil bo‘lish mexanizmlari, ularning tarqalish yo‘llari hamda vegetativ nerv tizimi orqali boshqarilishi ilmiy asosda bayon etilgan. Shuningdek, yurak ritmining fiziologik boshqarilishi va unga ta’sir etuvchi omillar haqida ham keng ma’lumotlar keltirilgan. Bundan tashqari, yurak o‘tkazuvchi tizimi faoliyatining buzilishi natijasida yuzaga keladigan patologik holatlar, jumladan aritmiyalar va yurak blokadalari anatomik asosda tushuntirilgan. Ushbu buzilishlarning klinik ahamiyati, ularning kelib chiqish mexanizmlari va yurak faoliyatiga ta’siri ham tahlil qilingan. Mazkur maqola yurakning o‘tkazuvchi tizimi anatomiyasini chuqur o‘rganish orqali yurak faoliyatining murakkab mexanizmlarini tushunishga xizmat qiladi hamda yurak-qon tomir tizimi kasalliklarini aniqlash va profilaktikasida muhim nazariy asos yaratadi.References
1. Gray H., Standring S. Gray’s Anatomy: The Anatomical Basis of Clinical
Practice. – 42nd ed. – Elsevier, 2020.
2. Moore K. L., Dalley A. F., Agur A. M. R. Clinically Oriented Anatomy. –
8th ed. – Wolters Kluwer, 2018.
3. Netter F. H. Atlas of Human Anatomy. – 7th ed. – Elsevier, 2019.
4. Marieb E. N., Hoehn K. Human Anatomy & Physiology. – 11th ed. –
Pearson, 2018.
5. Mescher A. L. Junqueira’s Basic Histology: Text and Atlas. – 15th ed. –
McGraw-Hill Education, 2021.
6. Pawlina W. Ross and Pawlina: Histology – A Text and Atlas. – 8th ed. –
Wolters Kluwer, 2020.
7. Hall J. E. Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology. – 14th ed. –
Elsevier, 2021.
8. Gartner L. P., Hiatt J. L. Color Atlas and Text of Histology. – 7th ed. –
Lippincott Williams & Wilkins, 2018.
9. Tortora G. J., Derrickson B. H. Principles of Anatomy and Physiology. –
15th ed. – Wiley, 2017.
10. Sadler T. W. Langman’s Medical Embryology. – 14th ed. – Wolters
Kluwer, 2019.Chap oyoqchaning oldingi va orqa shoxchalarga bo‘linishi anatomik
jihatdan katta ahamiyatga ega bo‘lib, bu qorinchalar mushagining turli qismlariga
impulslarning teng va tez tarqalishini ta’minlaydi.