KONSEPTUAL-KOGNITIV TASVIR VA UNING AMALIYOTDA ROLI

Authors

  • Ozoda Eshqobilova Xalikulovna Author

Keywords:

konsept, konseptualizatsiya, kognitiv tilshunoslik, konseptual-kognitiv tasvir, mental model, kognitiv model, konseptual metafora, freym, tafakkur, til, kommunikatsiya, madaniyatlararo muloqot

Abstract

Mazkur maqolada konseptual-kognitiv tasvir tushunchasining nazariy mohiyati, uning inson tafakkuri, til va bilish jarayonlari bilan o‘zaro aloqasi hamda amaliyotdagi ahamiyati yoritiladi. Kognitiv tilshunoslik nuqtayi nazaridan til insonning borliqni idrok etishi, bilimlarni shakllantirishi, saqlashi va ularni kommunikativ jarayonda ifodalashi bilan chambarchas bog‘liq. Konseptual-kognitiv tasvir inson ongida muayyan predmet, hodisa yoki tushuncha haqidagi bilim, tajriba, tasavvur, emotsiya, assotsiatsiya va madaniy qarashlarning umumlashgan mental modeli sifatida namoyon bo‘ladi. Maqolada konseptualizatsiya, konsept, kognitiv model, mental tasvir, konseptual metafora va freym kabi tushunchalarning o‘zaro munosabati tahlil qilinadi. Shuningdek, konseptual-kognitiv tasvirning til o‘qitish, tarjima, madaniyatlararo kommunikatsiya, qiyosiy tilshunoslik va tabiiy tilni qayta ishlash kabi sohalardagi amaliy ahamiyati ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijalari konseptual-kognitiv yondashuv til birliklarining mazmunini chuqurroq anglash, turli tillar va madaniyatlar o‘rtasidagi farqlarni aniqlash hamda samarali kommunikatsiyani tashkil etishda muhim vosita ekanligini ko‘rsatadi.

References

1. Langacker, R. W. (1986). An Introduction to Cognitive Grammar. Cognitive Science, 10(1), 1–40. (Wiley Online Library)

2. Langacker, R. W. (2008). Cognitive Grammar: A Basic Introduction. Oxford: Oxford University Press. Asarda konseptualizatsiya, kognitiv domenlar, grammatik tuzilma va mental konstruksiyalar masalalari batafsil yoritilgan. (OUP Academic)

3. Lakoff, G., & Johnson, M. (1980). Metaphors We Live By. Chicago: University of Chicago Press.

4. Lakoff, G., & Johnson, M. (1980). The Metaphorical Structure of the Human Conceptual System. Cognitive Science, 4(2), 195–208. (Wiley Online Library)

5. Lakoff, G. (1987). Women, Fire, and Dangerous Things: What Categories Reveal about the Mind. Chicago: University of Chicago Press.

6. Talmy, L. (2000). Toward a Cognitive Semantics. Cambridge, MA: MIT Press.

7. Kövecses, Z. (2002). Metaphor: A Practical Introduction. Oxford: Oxford University Press.

8. Fillmore, C. J. (1982). Frame Semantics. In Linguistics in the Morning Calm. Seoul: Hanshin Publishing Company.

9. Mahmudov, N., & Nurmonov, A. (1995). O‘zbek tilining nazariy grammatikasi. Sintaksis. Toshkent: O‘qituvchi. Ushbu manba o‘zbek tilining sintaktik qurilishi va grammatik munosabatlarini tadqiq etishda asosiy manbalardan biri sifatida ko‘rsatiladi. (NUU Journals)

10. G‘ulomov, A., & Asqarova, M. (1987). Hozirgi o‘zbek adabiy tili. Sintaksis. Toshkent: O‘qituvchi. (NUU Journals)

11. Sayfullayeva, R., Mengliyev, B. va boshqalar. (2009). Hozirgi o‘zbek adabiy tili. Toshkent.

12. Mahmudov, N. (2007). O‘zbek tilining sintaktik qurilishi. Toshkent: Fan.

13. Nazarov, S. (2024). Words and Word Combinations in Linguistics: Description and Definition. ACTA NUUz, 1(1.4), 324–326. (NUU Journals)

14. Langacker, R. W. (2000). Conceptualization, Grammar and Linguistic Semantics: Why a Mind is Necessary. In Meaning and Cognition: A Multidisciplinary Approach, 25–38. (benjamins.com)

Published

2026-09-24