QORAQALPOG‘ISTON MODDIY-MADANIY MEROSINI RAQAMLASHTIRISH: 3D MODELLASHTIRISH VA SUN’IY INTELLEKT ASOSIDAGI INNOVATSION YONDASHUVLAR
Keywords:
Qoraqalpogʻiston, tarixiy meros, 3D modellashtirish, sun’iy intellekt (SI), raqamli egizak (digital twin), virtual reallik (VR), toʻldirilgan reallik (AR), raqamli restavratsiya, raqamli turizm.Abstract
Ushbu tezisda Qoraqalpogʻiston Respublikasining boy moddiy-madaniy merosini (qadimiy qal’alar, arxeologik obidalar va muzey eksponatlari) ogʻir ekologik hamda iqlim sharoitida saqlab qolish va ommalashtirish masalalari tadqiq etilgan. An’anaviy restavratsiya usullariga muqobil, xavfsiz va innovatsion yechim sifatida 3D modellashtirish (LIDAR, fotogrammetriya) va sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarini qoʻllash orqali yodgorliklarning "raqamli egizaklari"ni yaratish, vayronalarni vizual tiklash hamda yemirilish dinamikasini bashorat qilish mexanizmlari yoritilgan. Shuningdek, yaratilgan raqamli arxitektura bazasini VR va AR texnologiyalari orqali global turizm hamda ta'lim sohalariga integratsiya qilishning iqtisodiy-ijtimoiy samaradorligi asoslab berilgan.References
1. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Moddiy madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish sohasidagi faoliyatni tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi PQ-4068-sonli Qarori // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. – Toshkent, 2018-yil 19-dekabr. (www.lex.uz).
2. Babanazarova M.M. I.V.Savitskiy nomidagi Qoraqalpogʻiston davlat san’at muzeyi – choʻldagi durdona. – Nukus: Qoraqalpogʻiston, 2019. – 156 b.
3. Kamalov M., Babadjanov B. Qoraqalpogʻistonning qadimiy yodgorliklari va ularning tarixiy ahamiyati. – Toshkent: Fan, 2018. – 214 b.
4. Pugachenkova G.A., Rtveladze E.V. Oʻrta Osiyo me’moriy yodgorliklari. – Toshkent: Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi, 2015. – 320 b.
5. Qutbiddinov A. Orolboʻyi mintaqasida turizmni rivojlantirishning ijtimoiy-iqtisodiy muammolari // Iqtisodiyot va taʼlim. – Toshkent, 2023. – № 3. – B. 102-108.
6. Антипов А.В., Смирнов А.С. Применение технологии лазерного сканирования (LIDAR) для фиксации объектов культурного наследия // Археология и геоинформатика. – Москва, 2020. – Вып. 9. – С. 112-118.
7. Иванова Е.Н. Искусственный интеллект и виртуальная реставрация архитектурных памятников // Вестник цифровой истории. – Санкт-Петербург, 2022. – № 4 (18). – С. 76-89.
8. Campana S. Mapping the Archaeological Continuum: Filling 'Empty' Mediterranean Landscapes. – Cham: Springer International Publishing, 2018. – 180 p.
9. Guttentag D.A. Virtual reality: Applications and implications for tourism // Tourism Management. – London, 2020. – Vol. 31, No. 5. – P. 637-651.
10. Marty P.F. Museum Informatics: People, Information, and Technology in Museums. – New York: Routledge, 2021. – 328 p.
11. Remondino F. Heritage 3D modeling: A review of techniques and tools // Journal of Cultural Heritage. – Paris: Elsevier, 2019. – Vol. 14, Issue 3. – P. 315-325.