USMON AZIM SHE’RIY MATNLARINING ASSOTSIATIV STRUKTURASI

Authors

  • Rahmonov Husanboy Abjalil o‘g‘li Author
  • Sidiqova Nargiza To‘lqinjon qizi Author

Keywords:

assotsiativ struktura, kognitiv poetika, lingvopoetika, assotsiativ semantika, psixolingvistika, metafora, semantik maydon, poetik obraz

Abstract

Mazkur maqolada Usmon Azim poetikasida assotsiativ strukturalarning shakllanish mexanizmlari, ularning semantik tabiati va badiiy funksiyalari tahlil qilinadi. Tadqiqot kognitiv poetika, assotsiativ semantika, lingvopoetika va psixolingvistika nazariyalariga tayangan holda olib borildi. She’riy matnlarda tabiat obrazlari, ruhiy kechinmalar va milliy timsollar o‘zaro assotsiativ bog‘lanishlar orqali poetik makon yaratishi aniqlandi. Kognitiv-assotsiativ, emotsional, simvolik va madaniy assotsiatsiyalarning namunalari misollar asosida yoritildi; “tun”, “yurak”, “yo‘l”, “shamol”, “ko‘z” kabi dominant semantik maydonlar aniqlanib, ular orqali shoirning badiiy dunyoqarashi ochib berildi. Tadqiqot natijalari Usmon Azim she’riyatida assotsiativ tafakkur ma’no shakllanishining asosiy mexanizmi ekanini ko‘rsatdi va o‘zbek zamonaviy poetikasida kognitiv yondashuvning ahamiyatini qayd etdi.

References

1. Lakoff, G.

Johnson, M. Metaphors We Live By. — Chicago: University

of Chicago Press, 2003. — 256 b.

2. Stockwell, P. Cognitive Poetics: An Introduction. — London

New

York: Routledge, 2002. — 256 b.

3. Tsur, R. Toward a Theory of Cognitive Poetics. — Brighton: Sussex

Academic Press, 2008. — 396 b.

4. Lotman, Yu. M. Analiz poeticheskogo teksta. — Moskva:

Prosveshchenie, 1972. — 240 s.

5. Quronov, D. Adabiyotshunoslik asoslari. — Toshkent: Akademnashr,

2019. — 350 b.

6. Sultonov, M. Adabiy matn poetikasi. — Toshkent: Fan, 2012. — 240 b.

7. Xudoyberdiyeva, F. Badiiy matnda assotsiativlikning semantik asoslari

// O‘zbek tili va adabiyoti. — 2020. — №3. — B. 45–54.

8. Nazarov, B. Badiiy tafakkur va obrazlilik. — Toshkent: Ma’naviyat,

2007. — 212 b.

9. Rasulov, R. Leksik semantika masalalari. — Toshkent: Fan, 2005. —

180 b.

10. Orifjonov, D. Korpus lingvistikasi: nazariya va amaliyot. — Toshkent:

Innovatsiya, 2021. — 154 b.

Published

2026-05-01