KLASSIK DETEKTIV VA ANTI-DETEKTIV JANRLARI EVOLYUTSIYASI: ARTUR KONAN DOYL VA NAZAR ESHONQUL NASRIDA SYUJET HAMDA NARRATIV STRATEGIYALAR
Keywords:
klassik detektiv, anti-detektiv, Artur Konan Doyl, Nazar Eshonqul, Sherlok Xolms, syujet, narrativ strategiya, narratologiya, intertekstual tahlil, ramz, noaniqlik, haqiqat, badiiy tafakkurAbstract
Mazkur maqolada klassik detektiv va anti-detektiv janrlarining shakllanishi hamda badiiy tafakkur taraqqiyoti jarayonida o‘zgarishi qiyosiy-tipologik jihatdan tadqiq etiladi. Artur Konan Doylning Sherlok Xolms haqidagi asarlari va Nazar Eshonqulning falsafiy-psixologik nasri syujet qurilishi, voqealar ketma-ketligi, narrativ nuqtayi nazar, axborotni taqdim etish usullari hamda haqiqatni anglash muammosi asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi klassik detektivga xos mantiqiy xulosa chiqarish, dalillarni izchil tahlil qilish va sirni yechish tamoyillarining anti-detektiv poetikasidagi noaniqlik, ko‘p ma’nolilik va haqiqatning muammolashuvi bilan munosabatini aniqlashdan iborat. Tadqiqotda qiyosiy-tipologik, strukturaviy-narratologik, germenevtik va kontekstual tahlil metodlaridan foydalanildi. Doylning “Qizil rangdagi tadqiqot” va “Baskervillar iti” asarlari, Eshonqulning “Maymun yetaklagan odam”, “Shamolni tutib bo‘lmaydi” hikoyalari hamda “Tobut” asarining badiiy xususiyatlari qiyosiy tahlil uchun tanlandi. Natijalar klassik detektivda syujetning dalillarni yig‘ish va ularni mantiqiy izohlash orqali yakuniy yechimga yo‘nalishini, Eshonqul nasrida esa voqelikni anglashning murakkabligi, ramziy obrazlar va subyektiv idrokning muhimligini ko‘rsatadi. Maqolada anti-detektiv tushunchasi Eshonqul asarlarining bevosita janriy tasnifi sifatida emas, balki ularning ayrim narrativ va epistemologik xususiyatlarini izohlovchi qiyosiy tahlil kategoriyasi sifatida qo‘llanadi.References
1. Link, S. J. (2023). “Defining Detective Fiction.” In: Crime Files. Springer. pp. 17–38.
2. Safarova, D. B. qizi. (2025). “Nazar Eshonqul prozasining lingvopoetik xususiyatlari.” Komparativistika, 2(6), 390–402.
3. Radford, A. (2008). “Victorian Detective Fiction.” Literature Compass, 5(6), 1179–1196.
4. Roehl, M. (2024). “Crime Fiction & Psychoanalysis.” Wiener Digitale Revue, 5.
5. Doyle, A. C. (1887). A Study in Scarlet. London: Ward, Lock & Co.
6. Doyle, A. C. (1902). The Hound of the Baskervilles. London: George Newnes.
7. Eshonqul, N. Maymun yetaklagan odam. Hikoya. Nashr ma’lumotlari foydalanilgan nashr asosida aniqlashtirilishi lozim.
8. Eshonqul, N. Shamolni tutib bo‘lmaydi. Hikoya. Nashr ma’lumotlari foydalanilgan nashr asosida aniqlashtirilishi lozim.
9. Eshonqul, N. Tobut. Asar. Nashr ma’lumotlari foydalanilgan nashr asosida aniqlashtirilishi lozim.
10. Todorov, T. (1977). The Poetics of Prose. Translated by Richard Howard. Ithaca, NY: Cornell University Press.
11. Rimmon-Kenan, S. (2002). Narrative Fiction: Contemporary Poetics. 2nd ed. London: Routledge.
12. Cawelti, J. G. (1977). Adventure, Mystery, and Romance: Formula Stories as Art and Popular Culture. Chicago: University of Chicago Press.