МЕТАЛЛ ОКСИД НАНОКОМПОЗИТЛАРИНИНГ АДСОРБСИЯ ВА ФОТОКАТАЛИЗ ЖАРАЁНЛАРИДАГИ САМАРАДОРЛИГИ: НАЗАРИЙ АСОСЛАР, СТРУКТУРА-ХОССА БОҒЛИҚЛИГИ ВА АМАЛИЙ ИСТИҚБОЛЛАР

Authors

  • Мардонова Зухра Шуҳрат қизи Author
  • Чулиёв Худоёр Шуҳрат ўғли Author

Keywords:

адсорбсия, билан, сирт, мумкин, учун, фотокаталитик, юқори, металл, илмий, фаол

Abstract

Мазкур мақолада металл оксид нанокомпозитларининг адсорбсия ва фотокатализ жараёнларидаги самарадорлиги замонавий ноорганик кимё, сирт кимёси, наноматериалшунослик ва экологик технологиялар нуқтаи назаридан кенгайтирилган ҳолда таҳлил қилинади. Дастлабки ишда баён қилинган металл оксидларининг оддий оксидлардан наноўлчамли композит тизимларгача бўлган тарихий ривожланиш ғояси сақланган ҳолда, ушбу вариантда материалларнинг структуравий, морфологик, сирт ва электрон хусусиятлари билан функционал фаоллиги ўртасидаги боғлиқлик чуқурлаштирилади. Адсорбсия жараёнида солиштирма сирт майдони, ғоваклик, сирт заряди, функционал гуруҳлар ва адсорбатнинг физик-кимёвий хусусиятлари; фотокатализда эса band-gap, электрон-ковак жуфтларининг ҳосил бўлиши, миграцияси, рекомбинацияси ва реактив кислород турларининг шаклланиши асосий омиллар сифатида кўриб чиқилади. TiO₂, ZnO, Fe₂O₃, CuO ва уларнинг гетеротузилмалари мисолида компонентлараро интерфейсни бошқариш, heterojunction ҳосил қилиш, ёруғликдан фойдаланиш диапазонини кенгайтириш ва заряд ташувчиларни фазовий ажратишнинг аҳамияти ёритилади. Шунингдек, sol-gel, гидротермал, чўктириш ва бошқа синтез ёндашувларининг материал хоссаларига таъсири, XRD, SEM/TEM, BET, XPS, FTIR, UV-Vis DRS, PL ва электрохимик усуллар ёрдамида комплекс тавсифлаш зарурати асосланади. Адсорбсия ва фотокатализнинг кетма-кет ёки синергик ишлаши сувдаги органик ифлослантирувчиларни аввал концентрациялаш, кейин эса оксидловчи жараёнлар орқали парчалаш имконини беради. Шу билан бирга, лаборатория шароитидаги натижаларни реал сув тизимларига кўчириш, катализаторни ажратиш ва қайта ишлатиш, оралиқ маҳсулотларни назорат қилиш, иккиламчи ифлосланиш хавфи ва технологик иқтисодийлик каби муаммолар алоҳида муҳокама қилинади. Мақола келгусидаги PhD тадқиқотлари учун материал таркиби-структураси-сирт хоссаси-заряд ташилиши-адсорбсия-фотокаталитик кинетика-минерализация занжирини ягона тадқиқот концепцияси сифатида таклиф этади.

References

1. Металл оксидлар ва уларнинг композитлари ёрдамида органик

ифлослантирувчиларни адсорбцион олиб ташлаш ва фотокаталитик

парчаланиш бўйича комплекс шарҳ. Advances in Colloid and Interface Science,

272 (2019), 102009.

2. Qumar U., Hassan J.Z., Bhatti R.A. ва бошқалар. Photocatalysis vs

adsorption by metal oxide nanoparticles. Journal of Materials Science &

Technology, 131 (2022), 122–166.

3. Fujishima A., Honda K. Electrochemical Photolysis of Water at a

Semiconductor Electrode. Nature, 238 (1972), 37–38.

4. Kumar S.G., Devi L.G. Review on Modified TiO₂ Photocatalysis under

UV/Visible Light. Journal of Physical Chemistry A, 115 (2011), 13211–13241.

5. Composite Titanium Dioxide Nanomaterials. Chemical Reviews, 114

(2014), 9853–9918.

6. Goktas S., Goktas A. A comparative study on recent progress in efficient

ZnO based nanocomposite and heterojunction photocatalysts. Journal of Alloys and

Compounds, 863 (2021), 158734.

7. A review of metal oxide-based Z-scheme heterojunction photocatalysts:

actualities and developments. Materials Today Energy, 21 (2021), 100829.

8. Photocatalytic TiO₂/adsorbent nanocomposites prepared via wet chemical

impregnation for wastewater treatment: A review. Applied Catalysis A: General

(2009).

9. Advances in metal oxide composites for sustainable environmental

remediation. Inorganic Chemistry Communications, 179 (2025), 114641.

10. Yadav S., Kaushik P., Dalal A. ва бошқалар. Sustainable water

purification through hybrid adsorption photocatalyst composite: Past decade insight.

Microchemical Journal, 226 (2026), 118201.

Published

2026-09-22