KUNGABOQAR EKINI URUGʻINING SIFAT KOʻRSATKICHLARI (TARSAN QORA URUGʻI MISOLIDA, SUGʻORILADIGAN TIPIK BOʻZ TUPROQLAR SHAROITIDA)
Keywords:
kungaboqar, Tarsan, urugʻ sifati, 1000 dona urugʻ vazni, moy miqdori, moy yigʻimi, mineral oʻgʻit meʼyori, tipik boʻz tuproq, lizimetrAbstract
Ushbu maqolada sugʻoriladigan tipik boʻz tuproqlar sharoitida qora kungaboqar (Tarsan urugʻi) urugʻining sifat koʻrsatkichlari — 1000 dona urugʻ vazni, urugʻdagi moy miqdori va moy yigʻimi — mineral oʻgʻit meʼyorlariga bogʻliq holda oʻzgarishi boʻyicha 2026-yilda oʻtkazilgan tadqiqot natijalari bayon etilgan. Tajriba 1,0 × 2,0 m oʻlchamli 18 ta ogʻirlik-drenajli lizimetrda 6 variant (1 — nazorat, oʻgʻitsiz; 2 — N100P70K30; 3 — N150P105K45; 4 — N200P140K60; 5 — N250P175K75; 6 — N300P210K90 kg/ga) va 3 takrorlikda oʻtkazildi. Oʻgʻitsiz variantda 1000 dona urugʻ vazni 58,4 g, moy miqdori 44,6 % boʻldi; N250P175K75 variantida bu koʻrsatkichlar mos ravishda 69,6 g (+19,2 %) va 49,1 % (+4,5 punkt) ga yetdi. N300P210K90 variantida ikkala koʻrsatkich ham pasaydi (68,2 g; 48,4 %). Moy yigʻimi 0,83 t/ga dan 1,58 t/ga gacha (1,9 marta) ortdi. 1000 dona urugʻ vazni bilan moy miqdori orasida yuqori toʻgʻri korrelyatsiya (r = 0,999) aniqlandi. Urugʻ sifatining eng yuqori qiymatlari N200P140K60–N250P175K75 meʼyorlarida qayd etildi; bu ikki variant orasidagi farq ishonchli emas, shu sababli urugʻ sifati va ekologik xavfsizlikni birgalikda hisobga olib N200P140K60 kg/ga meʼyori tavsiya etildi.References
1. Ibragimov N.M. Puti povysheniya effektivnosti azotnykh udobreniy na khlopchatnike v usloviyakh oroshaemykh pochv serozemnogo poyasa // Avtoreferat dissertatsii doktora selskokhozyaystvennykh nauk. – Tashkent, 2007. – 27 s.
2. Dala tajribalarini oʻtkazish uslublari (uslubiy qoʻllanma). – Toshkent: Oʻzbekiston paxtachilik ilmiy-tadqiqot instituti, 2007. – 148 b.
3. Moyli ekinlar yetishtirish agrotexnologiyasi. – Toshkent: ZiyoNET elektron kutubxonasi nashri, 2018. – 96 b.
4. Ortikov T.K., Muradov Sh.Sh. Kungaboqar oʻsimligining biometrik koʻrsatkichlariga kaliyli oʻgʻitlar shaklining taʼsiri // Agroinnovatsiya jurnali. – Toshkent, 2024. – Vol. 02, Iss. 02. – ISSN 3030-3249.
5. Raxmonova M.U., Qurbonov A.A., Poʻlatov S.M. Mineral oʻgʻitlar qoʻllashning kungaboqar hosildorligini oshirishdagi ahamiyati // European Journal of Interdisciplinary Research and Development. – 2024. – Vol. 32. – P. 1–5.
6. Siddiqov R.I. Kungaboqarning mavjud nav va duragaylarini sugʻoriladigan sharoitda oʻrganish // Oil crops research bulletin. – Toshkent, 2022. – № 2. – B. 24–29.
7. Idrisov X.A. Sugʻoriladigan tipik boʻz tuproqlar sharoitida mosh navlarini oʻrganish // Agro kimyo himoya va oʻsimliklar karantini. – Toshkent, 2022. – № 2. – B. 31–35.
8. Dobermann A. Nutrient use efficiency — measurement and management // IFA International Workshop on Fertilizer Best Management Practices. – Brussels, 2007. – P. 1–28.
9. Yu D., Shi P., Zhang Y., et al. Sunflower response to potassium fertilization and nutrient requirement estimation // Journal of Integrative Agriculture. – 2018. – Vol. 17 (12). – P. 2802–2812.
10. Chen L., Zhang Y., et al. Optimizing water-nitrogen management enhances sunflower productivity and seed quality while mitigating soil nitrogen residues in a cold and arid environment // Plant and Soil. – 2025. – DOI: 10.1007/s11104-025-07597-y.