ZAMONAVIY QUROLLI TOʻQNASHUVLARDA HARBIY XIZMATCHILARNI UCHUVCHISIZ UCHISH APPARATLARI (UUA, DRON) YORDAMIDA OZIQ-OVQAT BILAN TA’MINLASH
Keywords:
uchuvchisiz uchish apparati, dron, harbiy logistika, oziq-ovqat bilan ta’minlash, oxirgi chaqirim, xalqaro gumanitar huquq, qurolli toʻqnashuv.Abstract
Maqolada zamonaviy qurolli toʻqnashuvlarda harbiy xizmatchilarni oziq-ovqat va ichimlik suvi bilan ta’minlashda uchuvchisiz uchish apparatlaridan (UUA) foydalanishning tashkiliy, texnik va huquqiy jihatlari tahlil qilinadi. Ochiq manbalar, ilmiy adabiyotlar va xalqaro gumanitar huquq normalari asosida UUAlarning toifalari, yuk koʻtarish imkoniyatlari, oziq-ovqat yukini shakllantirish tamoyillari hamda yetkazib berishni rejalashtirish masalalari koʻrib chiqiladi. Vzvod darajasidagi ta’minot misolida yuk massasi va zarur reyslar soni hisoblab koʻrsatilgan. Tadqiqot natijalari shuni koʻrsatadiki, UUAlar “oxirgi chaqirim” logistikasida quruqlikdagi transportga muqobil va uni toʻldiruvchi vosita boʻlib, ayniqsa suv yetkazishda yuk massasining asosiy qismini tashkil etishi sababli ularning samaradorligi yukning massaviy-energetik zichligiga bevosita bogʻliq. Shuningdek, radioelektron kurash, ob-havo, batareya resursi va xalqaro gumanitar huquq talablari asosiy cheklovlar sifatida aniqlangan.References
Watling J., Reynolds N. Meatgrinder: Russian Tactics in the Second Year of Its Invasion of Ukraine. London: Royal United Services Institute (RUSI), 2023.
Kunertova D. The war in Ukraine shows the game-changing effect of drones depends on the game // Bulletin of the Atomic Scientists. 2023. Vol. 79, No. 2.
Singer P. W. Wired for War: The Robotics Revolution and Conflict in the 21st Century. New York: Penguin Press, 2009.
Kreps S. Drones: What Everyone Needs to Know. New York: Oxford University Press, 2016.
Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Protection of Victims of International Armed Conflicts (Protocol I). 1977.
Henckaerts J.-M., Doswald-Beck L. Customary International Humanitarian Law. Vol. I: Rules. ICRC / Cambridge University Press, 2005.
U.S. Joint Chiefs of Staff. Joint Publication 4-0: Joint Logistics. Washington, D.C., 2019.
RFE/RL. Fibre-Optic Drones Replace Drivers To Deliver Critical Supplies To Ukraine’s Frontlines. 2025. URL: https://www.rferl.org/a/ukraine-war-fiber-optic-ground-drones-supplies/33415190.html (kirish: 04.10.2026).
CEPA. Frontline Drones: Doing the Infantry’s Heavy Lifting. 2026. URL: https://cepa.org/article/frontline-drones-doing-the-infantrys-heavy-lifting/ (kirish: 04.10.2026).
Ukrinform. Frontline “Couriers”. 2026. URL: https://www.ukrinform.net/rubric-ato/4115920-frontline-couriers.html (kirish: 04.10.2026).
B17 News. Drones that Ukraine built to spy and attack are now hauling water, ammo, and medicine to the front. 2026. URL: https://b17news.com/drones-that-ukraine-built-to-spy-and-attack-are-now-hauling-water-ammo-and-medicine-to-the-front/ (kirish: 04.10.2026).
Xinhua / People’s Daily Online. Russia uses drones to deliver supplies, ammunition to frontlines. 22.12.2023. URL: https://www.globalsecurity.org/wmd/library/news/russia/2023/12/russia-231222-pdo01.htm (kirish: 04.10.2026).
Codex Alimentarius Commission. General Principles of Food Hygiene (CXC 1-1969). FAO/WHO.
Fortune. Commercial drones could be the answer to Ukraine’s logistics nightmare. 26.04.2022. URL: https://fortune.com/2022/04/26/commercial-drones-invasion-tech-ukraine-russia-putin-war-logistics-supply-lines-mariupol-civilians-international-robert-garbett/amp (kirish: 04.10.2026).
United24 Media. Russia Tests Molniya Strike Drones as “Flying Couriers” for Carrying Weapons and Food to Frontline. 2026. URL: https://united24media.com/war-in-ukraine/russia-tests-molniya-strike-drones-as-flying-couriers-for-carrying-weapons-and-food-to-frontline-22837 (kirish: 04.10.2026).