AYOLLARDA KLIMAKTERIK SINDROMNI XALQ TABOBATI USULLARI BILAN KORREKSIYA QILISH: YARIM-TIZIMLI ADABIYOTLAR SHARHI
Keywords:
klimakterik sindrom, menopauza, xalq tabobati, fitoterapiya, fitoestrogenlar, issiq bosishlar, o'simlik dori vositalari.Abstract
Klimakterik sindrom — menopauza o'tish davri va postmenopauzada tuxumdonlarning estrogen ishlab chiqarishi kamayishi natijasida yuzaga keladigan, vazomotor, neyropsixik, urogenital va metabolik tizimlarni qamrab oluvchi simptomlar majmuidir. Garchi menopauzal gormonal terapiya o'rtacha va og'ir simptomlarda eng samarali davolash usuli bo'lib qolsa-da, uning xavf-xatarlari borasidagi xavotirlar hamda gormonsiz usullarni afzal ko'ruvchi ayollarning salmoqli qismi xalq tabobati va o'simlik vositalariga qiziqishni saqlab kelmoqda. Ushbu yarim-tizimli sharhning maqsadi klimakterik sindromni korreksiya qilishda qo'llaniladigan xalq tabobati va fitoterapevtik usullar bo'yicha mavjud dalillarni oldindan belgilangan tanlash mezonlari asosida umumlashtirish va eng ko'p o'rganilgan o'simliklarni tavsiflashdan iborat. Tahlil uchun tegishli nashrlar xalqaro ma'lumotlar bazalaridan izlab topildi va saralash jarayoni ochiq tarzda bayon qilindi. Tahlil shuni ko'rsatadiki, fitoestrogen saqlovchi o'simliklar, ayniqsa soya izoflavonlari, shuningdek qora kogosh (Cimicifuga racemosa), dalachoy (Hypericum perforatum), mavrak (Salvia officinalis) va arpabodiyon (Foeniculum vulgare) eng ko'p o'rganilgan. Samara eng barqaror tarzda vazomotor simptomlar (issiq bosishlar) bo'yicha qayd etilgan, urogenital, metabolik va jinsiy funksiya bo'yicha dalillar esa cheklangan va bir xil emas. Umuman olganda, xalq tabobati usullari istiqbolli, biroq dalillar jihatidan notekis variant bo'lib, aniq klinik tavsiyalar berishdan oldin standartlashtirilgan, yetarli quvvatga ega tadqiqotlar zarur.References
1. Kargozar R., Azizi H., Salari R. A review of effective herbal medicines in controlling menopausal symptoms. Electronic Physician, 2017, Vol. 9, No. 11, pp. 5826–5833.
2. Franco O.H., Chowdhury R., Troup J. va boshq. Use of plant-based therapies and menopausal symptoms: a systematic review and meta-analysis. JAMA, 2016, Vol. 315, No. 23, pp. 2554–2563.
3. Kronenberg F., Fugh-Berman A. Complementary and alternative medicine for menopausal symptoms: a review of randomized, controlled trials. Annals of Internal Medicine, 2002, Vol. 137, No. 10, pp. 805–813.
4. Leach M.J., Moore V. Black cohosh (Cimicifuga spp.) for menopausal symptoms. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2012, Issue 9, CD007244.
5. Lethaby A., Marjoribanks J., Kronenberg F. va boshq. Phytoestrogens for menopausal vasomotor symptoms. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2013, Issue 12, CD001395.
6. Kanadys W., Baranska A., Jedrych M. va boshq. Evaluation of clinical meaningfulness of red clover (Trifolium pratense L.) extract to relieve hot flushes and menopausal symptoms. Nutrients, 2021, Vol. 13, No. 4, 1258.
7. Liu Y.R., Jiang Y.L., Huang R.Q. va boshq. Hypericum perforatum L. preparations for menopause: a meta-analysis of efficacy and safety. Climacteric, 2014, Vol. 17, No. 4, pp. 325–335.
8. Zhu X., Liew Y., Liu Z.L. Chinese herbal medicine for menopausal symptoms. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2016, Issue 3, CD009023.
9. Dos Santos R.L. va boshq. The use of phytotherapy in the management of women in climacteric/menopause: an integrative review. Research, Society and Development, 2019, Vol. 8, No. 12.
10. An overview of systematic reviews of medicinal plants and herbal formulations for the treatment of climacteric symptoms. Journal of Herbal Medicine, 2024.
11. Oh M.R., Park J.H., Park S.K. va boshq. Efficacy of plant-derived dietary supplements in improving overall menopausal symptoms: an updated systematic review and meta-analysis. Phytotherapy Research, 2024.