QISHLOQ XO‘JALIGI KORXONALARIDA IQTISODIY XAVFLARNI BOSHQARISH VA MOLIYAVIY BARQARORLIKNI TA’MINLASH
Keywords:
iqtisodiy xavf, risk-menejment, moliyaviy barqarorlik, likvidlik, qishloq xo‘jaligi korxonasi, xavf xaritasi, sug‘urta, diversifikatsiya.Abstract
Ushbu maqolada qishloq xo‘jaligi korxonalarida yuzaga keladigan iqtisodiy xavflarning mohiyati, ularning tasnifi va baholash mezonlari tahlil qilingan. Tadqiqotda O‘zbekiston Respublikasi qishloq, o‘rmon va baliqchilik xo‘jaligining 2020–2025-yillardagi rivojlanish tendensiyalari, xo‘jalik toifalari bo‘yicha tarkibiy o‘zgarishlar hamda moliyaviy barqarorlikni tavsiflovchi koeffitsiyentlar tizimi ko‘rib chiqilgan. Ishlab chiqarish, bozor, moliyaviy, institutsional-huquqiy va operatsion xavflar guruhlarga ajratilib, ularni identifikatsiya qilish, baholash, saralash va boshqarishning olti bosqichli sikli asoslangan. Muallif tomonidan xavflarni «ehtimollik – ta’sir» matritsasi asosida baholash uslubi, ichki moliyaviy zaxira fondini shakllantirish va risklarni sug‘urta qilish mexanizmlarini uyg‘unlashtirish taklif etilgan.References
1. Prezident huzuridagi Statistika agentligi. Qishloq, o‘rmon va baliqchilik xo‘jaligi (2024-yilning yanvar–dekabr oylari): infografika. – Toshkent, 2025. https://stat.uz/img/infografikalar/ishlo-khzhaligi-zb_p13133.pdf
2. Prezident huzuridagi Statistika agentligi. Qishloq, o‘rmon va baliqchilik xo‘jaligi bo‘yicha press-reliz (2025-yilning yanvar–dekabr oylari). – Toshkent, 2026. https://stat.uz/img/news/ishlo-khzhaligi-press-reliz-uzb_p17121.pdf
3. O‘zbekistonda 2024-yildagi inflyatsiya: narxlar qanday o‘zgardi // Gazeta.uz. – 2025. https://www.gazeta.uz/oz/2025/01/03/inflation/
4. Prezident huzuridagi Statistika agentligi. O‘zbekiston Respublikasi qishloq xo‘jaligining 2024-yil yanvar–sentabr oylari bo‘yicha asosiy ko‘rsatkichlari. – Toshkent, 2024. https://api-portal.gov.uz/uploads/a20f356f-49d8-21de-c4e1-9c220bd3e699_media_.pdf
5. Pylypenko D., Shevchenko N., Pylypenko M. Economic risks of agricultural enterprises in Ukraine: Analysis of threats and mitigation strategies to ensure financial security // Economic Forum. – 2025. – Vol. 15, No. 1. – P. 58–73. https://www.econstor.eu/bitstream/10419/318706/1/EF_15_1_2025_058-073.pdf
6. Kuzmenko O., Chyzhevska M. Agricultural enterprise economic security systems modelling // Scientific Horizons. – 2024. – Vol. 27, No. 3. – P. 143–153. https://sciencehorizon.com.ua/web/uploads/pdf/Scientific%20Horizons_2024_Vol.%2027,No.3-143-153.pdf
7. Ozerova M.G., Sharopatova A.V. Financial risks and their impact on the economic security of agricultural enterprises // IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. – 2021. – Vol. 839. – 022090. https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1755-1315/839/2/022090/pdf
8. Melnychuk O. Methodical approaches to the assessment of financial risks of the agricultural sector // Ekonomika APK. – 2021. – No. 9. – P. 102–112. https://ageconsearch.umn.edu/record/411984/
9. Otabek B. Actual issues of financial stability of the agricultural sector of Uzbekistan // International Academy Journal Web of Scholar. – 2019. https://cyberleninka.ru/article/n/actual-issues-of-financial-stability-of-the-agricultural-sector-of-uzbekistan.pdf
10. Nosurullaev K. The role of agricultural insurance in ensuring financial stability and climate resilience in the agrarian sector // Sustainable Agriculture. – 2025. – No. 1. http://susagr.uz/index.php/ojs/article/view/114
11. Rasulov A., Abdulakimova M., Kurbonov S. The role of weather derivatives in agricultural risk management of Uzbekistan // E3S Web of Conferences. – 2024. – 06001. https://www.e3s-conferences.org/articles/e3sconf/pdf/2024/120/e3sconf_gi2024_06001.pdf
12. Alisher Sa’dulla o‘g‘li A. Modeling extreme climate risk in agriculture: an EVT-based approach to wheat yield losses and insurance design in Uzbekistan // Scientific Journal of Actuarial Finance and Accounting. – 2026. https://finance.tsue.uz/index.php/afa/article/view/1323
13. Umurzokov D., Otabekov S. Agricultural price volatility and stabilization mechanisms in Uzbekistan: cross-country perspectives // USA – Scientific Review of the Current Problems and Prospects. – 2025. http://e-conferences.org/index.php/usa/article/view/557
14. O‘zbekistonda qishloq xo‘jaligi sug‘urtasi jamg‘armasi tashkil etiladi // Daryo.uz. – 2025. https://daryo.uz/2025/01/07/ozbekistonda-qishloq-xojaligi-sugurtasi-jamgarmasi-tashkil-etiladi/