BO‘LAJAK MUSIQA O‘QITUVCHILARINING KASBIY KOMPETENSIYALARI TUZILMASI VA ULARNI RAQAMLI TA’LIM MUHITIDA RIVOJLANTIRISH ZARURIYATI
Keywords:
bo‘lajak musiqa o‘qituvchisi, kasbiy kompetensiya, raqamli ta’lim muhiti, TPACK, DigCompEdu, musiqiy ta’lim.Abstract
Maqolada bo‘lajak musiqa o‘qituvchilarining kasbiy kompetensiyalari tuzilmasi raqamli ta’lim muhiti sharoitida nazariy-analitik jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqot nazariy-analitik sharh dizaynida bajarilgan bo‘lib, yangi empirik ma’lumot to‘planmagan. TPACK modeli, DigCompEdu ramkasi hamda musiqa ta’limida raqamli kompetensiyalarga oid so‘nggi yillardagi xalqaro tadqiqotlar, jumladan, boshlang‘ich sinf musiqa ta’limida raqamli vositalar samaradorligi bo‘yicha 15 ta tadqiqotning tizimli sharhi va Turkiyada 565 nafar musiqa o‘qituvchisi ishtirokida o‘tkazilgan so‘rov natijalari qiyosiy o‘rganildi. Aniqlanishicha, musiqa o‘qituvchisi kompetensiyalari adabiyotda ko‘pincha musiqiy, pedagogik va texnologik o‘lchamlarda alohida talqin qilinadi, o‘qituvchilarning raqamli kompetensiyasi esa TPACK darajasi bilan izchil bog‘liq. Baholash yo‘nalishida umumiy bo‘shliq mavjudligi va texnik ta’minotning o‘zi yetarli omil emasligi ham qayd etildi. Tahlil natijalari asosida to‘rt komponentli (musiqiy-kontent, metodik-pedagogik, raqamli-texnologik va integrativ) kompetensiyalar tuzilmasi taklif etiladi. Taklif etilgan tuzilma muallif sintezi bo‘lib, tajriba-sinov bosqichida tekshirilishi lozim. Tadqiqot bo‘lajak musiqa o‘qituvchilarining raqamli kompetensiyasini diagnostika qilish va rivojlantirish metodikasini ishlab chiqish uchun nazariy asos yaratadi. Natijalardan pedagogika oliy ta’lim muassasalarida musiqa o‘qituvchilarini tayyorlash mazmunini raqamli muhit talablariga moslashtirishda foydalanish mumkin.References
1. García Fernández, I. D., Anguita Acero, J. M., de las Heras-Fernández, R., & Calderón-Garrido, D. (2021). Digital competence and the use of technological resources by teachers in music conservatories and schools of music. Música Hodie, 21. https://doi.org/10.5216/mh.v21.69145
2. Koca, Ş., Kutlu, A., Kurtaslan, H., Güleken, Ü. E., & Çakal, A. C. (2026). Sustainable digital transformation in music education: An analysis of teacher competencies in the light of TPACK and international frameworks. Sustainability, 18(7), Article 3640. https://doi.org/10.3390/su18073640
3. Liu, Y., Tran, V. C., Kiss, B., Oo, T. Z., Szabó, N., & Józsa, K. (2025). The use and effectiveness of digital tools in elementary music education: A systematic review. Music & Science, 8, 1–23. https://doi.org/10.1177/20592043251363338
4. Mishra, P., & Koehler, M. J. (2006). Technological pedagogical content knowledge: A framework for teacher knowledge. Teachers College Record, 108(6), 1017–1054. https://doi.org/10.1111/j.1467-9620.2006.00684.x
5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. (2020, 5-oktabr). «Raqamli O‘zbekiston – 2030» strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida (PF-6079-son Farmon). Lex.uz – O‘zbekiston Respublikasi qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi.
6. Redecker, C. (2017). European framework for the digital competence of educators: DigCompEdu (Y. Punie, Ed.). Publications Office of the European Union. https://doi.org/10.2760/159770
7. Shulman, L. S. (1986). Those who understand: Knowledge growth in teaching. Educational Researcher, 15(2), 4–14. https://doi.org/10.3102/0013189X015002004
8. Urinova, S. Sh. (2022). Bo‘lajak musiqa o‘qituvchilarining kasbiy kompetentligini oshirishning nazariy asoslari. The Best Innovator in Science, (1), 68–74. https://doi.org/10.5281/zenodo.5979621
9. Zhang, L., Yang, C., & Zheng, Y. (2026). Digital competence for sustainable education of pre-service teachers: A systematic literature review (2014–2024). Frontiers in Psychology, 16, Article 1710983. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1710983
10. Zhou, J., Suhairom, N., & Syed Azman, S. M. (2026). Teacher competencies and professional learning in technology-based vocational education and training music education: A research review. International Journal of Learning, Teaching and Educational Research, 25(5). https://doi.org/10.26803/ijlter.25.5.40