MAKTABGACHA TA’LIMDA GENERATIV SUN’IY INTELLEKT YORDAMIDA DIDAKTIK MATERIALLARNI TAYYORLASH: PEDAGOGIK IMKONIYATLAR VA BAHOLASH MEZONLARI
Keywords:
maktabgacha ta’lim, generativ sun’iy intellekt, didaktik material, tarbiyachi, pedagogik ekspertiza, yoshga moslik, ma’lumotlar xavfsizligi.Abstract
Maqolaning maqsadi maktabgacha ta’limda generativ sun’iy intellekt (SI) yordamida didaktik materiallar tayyorlashning pedagogik imkoniyatlari, xavflari va sifat mezonlarini aniqlashtirishdan iborat. Materiallar va metodlar: O‘zbekistonning maktabgacha ta’limga oid normativ hujjatlari, UNESCO va UNICEF tavsiyalari hamda tanlangan xalqaro tadqiqotlar maqsadli narrativ tahlil, qiyoslash, tasniflash va pedagogik modellashtirish usullarida o‘rganildi. Natijalar: SI vositalarining tarbiyachi faoliyatidagi besh qo‘llanish yo‘nalishi tizimlashtirildi; didaktik materialni yaratish va ekspertizadan o‘tkazishning pedagog nazoratidagi olti bosqichli tavsiyaviy ish ketma-ketligi hamda yetti sifat mezonidan iborat dastlabki chek-list shakllantirildi. Muhokamada mazmuniy xatolar, yoshga moslik, shaxsga doir ma’lumotlarni himoya qilish va ekransiz o‘yin faoliyatining ustuvorligi ko‘rib chiqildi. Xulosa: generativ SI tarbiyachining kasbiy qarorini almashtirmasdan, material tayyorlashga yordamchi vosita sifatida qo‘llanishi mumkin. Taklif etilgan model va mezonlarning samaradorligi empirik jihatdan hali sinovdan o‘tkazilmagan.References
[1] O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. Maktabgacha ta’lim va tarbiya tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida. 2026-yil 5-fevraldagi PF-19-son Farmon. https://lex.uz/uz/acts/-8037353
[2] O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha ta’lim vazirligi. Ilk qadam: Maktabgacha ta’lim tashkilotlari uchun davlat o‘quv dasturi. Takomillashtirilgan ikkinchi nashr. Toshkent, 2022. https://www.unicef.org/uzbekistan/media/5686/file/Ilk%20Qadam%20Uzbek.pdf
[3] O‘zbekiston Respublikasining 2019-yil 2-iyuldagi O‘RQ-547-son Qonuni. Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risida. https://lex.uz/docs/-4396419
[4] Miao F., Holmes W. Guidance for generative AI in education and research. Paris: UNESCO, 2023. https://doi.org/10.54675/EWZM9535
[5] Miao F., Cukurova M. AI competency framework for teachers. Paris: UNESCO, 2024. https://doi.org/10.54675/ZJTE2084
[6] UNESCO Global Education Monitoring Report Team. Global education monitoring report 2023: Technology in education - A tool on whose terms? Paris: UNESCO, 2023. https://doi.org/10.54676/UZQV8501
[7] UNICEF Innocenti. Guidance on AI and children: Version 3.0. Florence: UNICEF Office of Strategy and Evidence, 2025. https://www.unicef.org/innocenti/reports/policy-guidance-ai-children
[8] Zhang Y., Halili S. H. B., Zainuddin Z. Applications of generative AI in early childhood education: A systematic review. Eurasia Journal of Mathematics, Science and Technology Education. 2026
22(3):em2793. https://doi.org/10.29333/ejmste/18068
[9] Nikolopoulou K. Child-centered integration of generative AI in early learning: Balancing promises and challenges. AI, Brain and Child. 2025
1:21. https://doi.org/10.1007/s44436-025-00023-1
[10] Hall A. H., Gao Q., White K. Exploring K–3 teachers’ uses, perceived benefits, and challenges of generative AI in early writing instruction. Early Childhood Education Journal. 2026
54:4863–4873. https://doi.org/10.1007/s10643-026-02183-y
[11] Chin J. H., Lee S., Ashraf M., et al. Young children’s creative storytelling with ChatGPT vs. parent: Comparing interactive styles. In: CHI 2024 Extended Abstracts. ACM
2024. Article 379. https://doi.org/10.1145/3613905.3650770
[12] Dietz Smith G., Prasad S., Davidson M. J., Findlater L., Shapiro R. B. ContextQ: Generated questions to support meaningful parent–child dialogue while co-reading. In: Proceedings of Interaction Design and Children (IDC ’24). ACM
2024:408–423. https://doi.org/10.1145/3628516.3655809
[13] Liang L., Tan R. The integration of generative artificial intelligence into early childhood education and care policies in Australia: An expert interview. AI, Brain and Child. 2026
2:16. https://doi.org/10.1007/s44436-026-00041-7
[14] National Association for the Education of Young Children
Fred Rogers Center. Technology and interactive media as tools in early childhood programs serving children from birth through age 8. Joint position statement. 2012. https://www.naeyc.org/sites/default/files/globally-shared/downloads/PDFs/resources/position-statements/ps_technology.pdf
[15] UNICEF
The LEGO Foundation. Learning through play: Strengthening learning through play in early childhood education programmes. 2018. https://www.unicef.org/southsudan/reports/learning-through-play
[16] World Health Organization. Guidelines on physical activity, sedentary behaviour and sleep for children under 5 years of age. Geneva: WHO
2019. https://www.who.int/publications-detail-redirect/9789241550536