INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA TABIAT FENOMENLARINING METAFORIK KONSEPTUALIZATSIYASI
Keywords:
konseptual metafora, metaforik konseptualizatsiya, tabiat fenomenlari, manba soha, maqsad soha, frazeologizm, kognitiv lingvistika, lingvokulturologiya, qiyosiy semantika, madaniy konseptualizatsiya.Abstract
Maqolada ingliz va o‘zbek tillarida tabiat fenomenlarining mavhum tushunchalarni anglashga xizmat qiluvchi metaforik manba sohasi sifatidagi o‘rni tahlil qilinadi. Suv, olov, shamol, bo‘ron, yomg‘ir, quyosh va osmon obrazlari bilan bog‘liq tanlangan frazeologik hamda turg‘un metaforik ifodalar asosida manba va maqsad sohalari o‘rtasidagi konseptual mosliklar aniqlanadi. Qiyosiy-kognitiv va lingvokulturologik tahlil tabiatning fizik xususiyatlari insonning hissiy holati, ijtimoiy munosabatlari, xavf, vaqt va muvaffaqiyat haqidagi tasavvurlariga qanday ko‘chirilishini ko‘rsatadi. Bir xil konseptual modelning turli leksik obrazlarda ifodalanishi hamda shaklan yaqin birliklarning pragmatik farqlari alohida ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijasida metaforik umumiylikni milliy-madaniy aynanlik bilan tenglashtirmaslik, etimologik taxminlarni esa sinxron semantik tahlildan ajratish zarurligi asoslanadi. Tahlil tavsifiy xarakterga ega bo‘lib, tanlangan misollar til tizimining statistik to‘liq manzarasi sifatida talqin qilinmaydi.References
1. Dobrovol’skij, D., & Piirainen, E. (2005). Figurative language: Cross-cultural and cross-linguistic perspectives. Elsevier.
2. Granger, S., & Meunier, F. (Eds.). (2008). Phraseology: An interdisciplinary perspective. John Benjamins. https://doi.org/10.1075/z.139
3. Kövecses, Z. (2005). Metaphor in culture: Universality and variation. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511614408
4. Lakoff, G., & Johnson, M. (1980). Metaphors we live by. University of Chicago Press.
5. Moon, R. (1998). Fixed expressions and idioms in English: A corpus-based approach. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oso/9780198236146.001.0001
6. Piirainen, E. (2008). Figurative phraseology and culture. In S. Granger & F. Meunier (Eds.), Phraseology: An interdisciplinary perspective (pp. 207–228). John Benjamins. https://doi.org/10.1075/z.139.20pii
7. Piirainen, E. (2008). Phraseology in a European framework: A cross-linguistic and cross-cultural research project on widespread idioms. In S. Granger & F. Meunier (Eds.), Phraseology: An interdisciplinary perspective (pp. 243–258). John Benjamins. https://doi.org/10.1075/z.139.22pii
8. Sharifian, F. (2017). Cultural linguistics: Cultural conceptualisations and language. John Benjamins. https://doi.org/10.1075/clscc.8