YASHIRIN IQTISODIYOTNI BAHOLASHDA STATISTIK USULLARNING OʻRNI VA SAMARADORLIGI

Authors

  • Shakirova Nigora Axralovna Author
  • Aminboyev Dilshod G’ayrat o’g’li Author

Keywords:

yashirin iqtisodiyot, kuzatilmaydigan iqtisodiyot, statistik baholash, MIMIC, valyuta talabi, soliq tafovuti

Abstract

Tadqiqotda yashirin va kuzatilmaydigan iqtisodiyotni oʻlchashning toʻgʻridan-toʻgʻri, bilvosita hamda model asosidagi sakkiz usuli Oʻzbekiston maʼlumotlari asosida qiyoslandi. Rasmiy kuzatilmaydigan iqtisodiyot ulushi 2024 yildagi 34,8% dan 2026 yil I yarim yilligida 22,9% ga kamaygan. 2024–2025 yillardagi ulush pasayishining hisob-kitobda 94,1% i nominal YaIM oʻsishi — maxraj effekti — bilan bogʻliq; yashirin komponentning uzoq muddatli barqaror pasayishi aniqlanmadi. Usullarni birlashtiruvchi uchburchaklash yondashuvi taklif etildi.

References

1. Oʻzbekiston Respublikasining Soliq kodeksi: 2019 yil 30 dekabrdagi OʻRQ-599-son Qonun. — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi (lex.uz).

2. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020 yil 30 oktyabrdagi “Yashirin iqtisodiyotni qisqartirish va soliq organlari faoliyati samaradorligini oshirish boʻyicha tashkiliy chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi PF-6098-son Farmoni. — URL: https://lex.uz/uz/docs/-5073459 (murojaat sanasi: 21.10.2026).

3. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022 yil 28 yanvardagi “2022–2026 yillarga moʻljallangan Yangi Oʻzbekistonning taraqqiyot strategiyasi toʻgʻrisida”gi PF-60-son Farmoni. — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi (lex.uz).

4. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2023 yil 11 sentyabrdagi “Oʻzbekiston–2030” strategiyasi toʻgʻrisida”gi PF-158-son Farmoni. — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi (lex.uz).

5. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2025 yil 10 dekabrdagi “Naqdsiz hisob-kitoblarni ommalashtirish va yashirin iqtisodiyot ulushini qisqartirishga qaratilgan qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi PF-246-son Farmoni (2026 yil 17 aprel, 10 iyun, 27 avgust tahrirlari bilan). — URL: https://lex.uz/uz/docs/-7897630 (murojaat sanasi: 21.10.2026).

6. Donaev F. Estimating the Shadow Economy in Uzbekistan: MA thesis in Economics. — Budapest: Central European University, 2019. — URL: https://www.etd.ceu.edu/2019/ donaev_farkhod.pdf

7. Tilaganboev J. A Step Towards a Cashless Society: Global Innovations and National Strategies in Combating the Shadow Economy // Jamiyat va innovatsiyalar – Society and innovations. — 2026 (onlayn nashr: 25.03.2026). — URL: https://inscience.uz/index.php/socinov/index

8. Breusch T. Estimating the Underground Economy Using MIMIC Models: Working paper. — Canberra: Australian National University, 2005.

9. Dell'Anno R. Theories and definitions of the informal economy: A survey // Journal of Economic Surveys. — 2022. — Vol. 36, No. 5.

10. Dybka P., Kowalczuk M., Olesiński B., Rozkrut M., Torój A. Currency demand and MIMIC models: towards a structured hybrid method of measuring the shadow economy // International Tax and Public Finance. — 2019. — Vol. 26. — DOI: 10.1007/s10797-018-9504-5.

11. Elgin C., Kose M. A., Ohnsorge F., Yu S. Understanding Informality: CEPR Discussion Paper No. 16497. — London: Centre for Economic Policy Research, 2021.

12. Feige E. L. How big is the irregular economy? // Challenge. — 1979. — Vol. 22, No. 5. — P. 5–

13. Feld L. P., Schneider F. Survey on the shadow economy and undeclared earnings in OECD countries // German Economic Review. — 2010. — Vol. 11, No. 2. — P. 109–149.

14. Giles D. E. A. Measuring the hidden economy: implications for econometric modelling // The Economic Journal. — 1999. — Vol. 109, No. 456. — P. F370–F380.

15. Gutmann P. M. The subterranean economy // Financial Analysts Journal. — 1977. — Vol. 33, No. 1. — P. 26–27, 34.

Published

2026-10-22