DALTONIZM FIZIOLOGIYASI, GENETIK MEXANIZMLARI VA HAYOT SIFATINI OSHIRISHDA ZAMONAVIY TIBBIY-TEXNIK YONDASHUVLAR

Authors

  • Toshmatov Sarvarbek Boymirza o’g’li Author

Keywords:

Daltonizm, rang ajratish disfunksiyasi, fotoreseptor konuslar, opsin genlari, X-xromosoma, EnChroma, gen terapiyasi

Abstract

Daltonizm (rang ajratish qobiliyatining buzilishi) dunyo aholisi orasida, xususan erkaklarda keng tarqalgan genetik patologiya hisoblanadi. Ranglarni toʻgʻri idrok etolmaslik inson hayot sifatiga, kasbiy faoliyatni tanlashga va kundalik xavfsizlikka bevosita ta'sir koʻrsatadi. Soʻnggi yillarda genetik oftalmologiya va optik biotexnologiyalarning rivojlanishi daltonizmni korreksiya qilish va hatto davolashning yangi istiqbollarini ochib bermoqda. Ushbu maqolada daltonizmning toʻr parda (retina) darajasidagi fiziologik va genetik mexanizmlarini yoritish, uning tipologiyasini va zamonaviy diagnostika usullarini tahlil qilish hamda optik va gen-terapevtik yondashuvlarni ilmiy baholash nazarda tutilgan. Daltonizmning asosiy sababi X-xromosomadagi opsin genlarining mutatsiyasidir. Spektral filtrlarga ega optik linzalar hamda AAV-vektorlarga asoslangan eksperimental gen terapiyasi rang idrokini tiklashda yuqori samaradorlik koʻrsatmoqda.

References

1. Nature hamda Vision Research jurnallaridagi visual pigmentlar va

trixromatiya fiziologiyasiga bagʻishlangan fundamental tajribaviy ishlarga tayanildi.

2. J. Nathans va hammualliflarning Science hamda Neuron jurnallarida

chop etilgan visual opsin genlari klonlanishi va mutatsion tahlillariga asoslanildi.

3. IOVS hamda Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS)

jurnallarida eʼlon qilingan fotoreseptor pigmentlarining spektral tuningsizlanishi

boʻyicha tahlillarga tayanildi.

4. Surveys of Ophthalmology va Ophthalmic and Physiological Optics

jurnallarida chop etilgan klinik tasniflash mezonlariga tayanildi.

5. British Journal of Ophthalmology va Journal of the Optical Society of

America (JOSA) jurnallarida chop etilgan optometrik diagnostika standartlariga

asoslanildi.

6. IOVS hamda American Journal of Human Genetics jurnallarida e'lon

qilingan molekulyar oftalmologiya materiallaridan foydalanildi.

7. Optics Express va IOVS jurnallarida eʼlon qilingan spektral notchfiltrlar va neyro-vizual korreksiya tajribalari materiallariga asoslanildi.

8. IEEE Transactions on Visualization and Computer Graphics va ACM

Transactions on Accessible Computing ilmiy jurnallari materiallaridan foydalanildi.

9. J. Neitz va M. Neitz muallifligidagi Nature hamda Molecular Therapy

jurnallarining AAV-vektorli gen terapiyasi klinik sinov materiallariga tayanildi.

Published

2026-08-27