QATAG‘ON QURBONLARINING HAYOTI VA FAOLIYATI: TARIXIY XOTIRA, MILLIY TAFAKKUR VA MA’NAVIY MEROS

Authors

  • Bobonazarova Mexribonu Sherali qizi Author
  • Aliqulov Akmal Xushmuratovic Author

Keywords:

siyosiy qatag‘on, repressiya, qatag‘on qurbonlari, milliy ziyolilar, jadidchilik, milliy tafakkur, tarixiy xotira, ma’rifat, adabiy meros, O‘zbekiston tarixi

Abstract

Mazkur maqolada XX asrning birinchi yarmida O‘zbekistonda yuz bergan siyosiy qatag‘onlar, ularning shakllanish va kuchayish jarayonlari hamda milliy ziyolilar hayoti va faoliyatiga ta’siri tahlil qilinadi. Tadqiqotda qatag‘on siyosatining siyosiy-mafkuraviy asoslari, 1930-yillardagi ommaviy repressiyalar mexanizmi, milliy ziyolilarning ta’qib qilinishi va mazkur jarayonning ilm-fan, adabiyot, ta’lim hamda madaniy hayotga ta’siri tarixiy manbalar asosida yoritiladi. Abdurauf Fitrat, Abdulla Qodiriy, Abdulhamid Cho‘lpon va Usmon Nosir kabi ijodkor va ziyolilarning ilmiy-adabiy faoliyati hamda ularning siyosiy qatag‘on qurboni sifatidagi taqdiri alohida tahlil qilinadi. Shuningdek, qatag‘on siyosatining jamiyatning intellektual va ma’naviy rivojiga ta’siri hamda mustaqillik davrida qatag‘on qurbonlari nomi va merosining tiklanishi masalalariga e’tibor qaratiladi. Tadqiqot natijalari qatag‘onlar tarixini o‘rganishda shaxsiy taqdir, siyosiy jarayon va milliy madaniy merosni o‘zaro bog‘liq holda tadqiq etish zarurligini ko‘rsatadi.

References

1. Khalid, A. (1998). The Politics of Muslim Cultural Reform: Jadidism in Central Asia. Berkeley: University of California Press.

2. Khalid, A. (2015). Making Uzbekistan: Nation, Empire, and Revolution in the Early USSR. Ithaca, NY: Cornell University Press. https://doi.org/10.7591/cornell/9780801454097.001.0001.

3. Harris, J. (2016). The Great Fear: Stalin’s Terror of the 1930s. Oxford: Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199695768.001.0001.

4. Khlevniuk, O. V. (2008). Master of the House: Stalin and His Inner Circle. New Haven: Yale University Press. https://doi.org/10.12987/9780300161281.

5. Hansen, C. B. (2017). Power and purification: Late-Stalinist repression in the Uzbek SSR. Central Asian Survey, 36(1), 148–169. https://doi.org/10.1080/02634937.2016.1213702.

6. Getty, J. A., & Naumov, O. V. (1999). The Road to Terror: Stalin and the Self-Destruction of the Bolsheviks, 1932–1939. New Haven: Yale University Press.

7. Getty, J. A., & Manning, R. T. (Eds.). (1993). Stalinist Terror: New Perspectives. Cambridge: Cambridge University Press.

8. Northrop, D. (2004). Veiled Empire: Gender and Power in Stalinist Central Asia. Ithaca, NY: Cornell University Press.

9. Kamp, M. (2006). The New Woman in Uzbekistan: Islam, Modernity, and Unveiling under Communism. Seattle: University of Washington Press.

10. Fitrat, A. (2000). Tanlangan asarlar. 1-jild. Toshkent: Ma’naviyat.

11. Qodiriy, A. (2012). O‘tkan kunlar. Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi Adabiyot va san’at nashriyoti.

12. Qodiriy, A. (2012). Mehrobdan chayon. Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi Adabiyot va san’at nashriyoti.

13. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. (2024, 19 iyul). *“Qatag‘on qurbonlari va ma’rifatparvar jadidlar hayotini o‘rganish to‘g‘risida”*gi qaror. O‘zbekiston Respublikasi qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi — LexUZ.

14. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi. (2025, 4 noyabr). 2025–2026-yillarda mamlakatimizda qatag‘on qurbonlari hayoti va faoliyatini targ‘ib etish ishlarini yanada jadallashtirish bo‘yicha chora-tadbirlar dasturini tasdiqlash to‘g‘risidagi 691-son qaror. LexUZ.

15. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Qatag‘on qurbonlari xotirasi davlat muzeyi. Qatag‘on qurbonlari hayoti va faoliyatiga oid muzey fondlari, arxiv hujjatlari va ilmiy-tadqiqot materiallari. Toshkent.

Published

2026-09-25