O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA IQTISODIY O‘SISH VA EKOLOGIK BARQARORLIK SSENARIYLARINI PROGNOZLASH
Keywords:
ssenariyli prognozlash, iqtisodiy o‘sish, ekologik barqarorlik, Kaya ayniyati, Monte-Karlo usuli, CO₂ chiqindilari, NDCAbstract
Maqolada O‘zbekistonda iqtisodiy o‘sish va CO₂ chiqindilarining 2035-yilgacha bo‘lgan rivojlanish ssenariylari Kaya ayniyatiga asoslangan ssenariy modeli hamda Monte-Karlo simulyatsiyasi yordamida prognoz qilingan. To‘rt ssenariy ishlab chiqilgan: inersion, energiya samaradorligi, “yashil” transformatsiya va jadal o‘sish. Hisob-kitoblarga ko‘ra, inersion ssenariyda chiqindilar 2035-yilga borib 2023-yilga nisbatan 35 foizga oshadi. “Yashil” transformatsiya ssenariysida esa ular 24,5 foizga kamayadi. Monte-Karlo simulyatsiyasi natijalariga ko‘ra, joriy tendensiyalar saqlansa, 2030-yilda chiqindilar 2023-yil darajasidan yuqori bo‘lish ehtimoli 87 foizni tashkil etadi. CO₂ chiqindilarining YaIM birligiga nisbati 2023-yildayoq 2010-yilga nisbatan 57 foizga kamaygan. Shu sababli intensivlikka asoslangan milliy maqsad chiqindilarning mutlaq o‘sishini cheklamasligi asoslab berilgan.References
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 11-sentabrdagi PF-158-son “«O‘zbekiston – 2030» strategiyasi to‘g‘risida”gi Farmoni. – www.lex.uz.
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 4-oktabrdagi PQ-4477-son “2019–2030-yillar davrida O‘zbekiston Respublikasining «yashil» iqtisodiyotga o‘tish strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi Qarori. – www.lex.uz.
3. Revised/Updated NDC of Uzbekistan // International Energy Agency. – https://www.iea.org/policies/18683-revisedupdated-ndc-of-uzbekistan
4. Wack P. Scenarios: Uncharted Waters Ahead // Harvard Business Review. – 1985. – Vol. 63, No. 5. – P. 73–89.
5. Schwartz P. The Art of the Long View: Planning for the Future in an Uncertain World. – New York: Doubleday, 1991.
6. Nakicenovic N., Swart R. (eds.). Special Report on Emissions Scenarios: A Special Report of Working Group III of the IPCC. – Cambridge: Cambridge University Press, 2000.
7. Riahi K., van Vuuren D.P., Kriegler E. et al. The Shared Socioeconomic Pathways and Their Energy, Land Use, and Greenhouse Gas Emissions Implications: An Overview // Global Environmental Change. – 2017. – Vol. 42. – P. 153–168.
8. Kaya Y. Impact of Carbon Dioxide Emission Control on GNP Growth: Interpretation of Proposed Scenarios. – Paris: IPCC Energy and Industry Subgroup, 1990.
9. Raupach M.R., Marland G., Ciais P. et al. Global and Regional Drivers of Accelerating CO₂ Emissions // Proceedings of the National Academy of Sciences. – 2007. – Vol. 104, No. 24. – P. 10288–10293.
10. Metropolis N., Ulam S. The Monte Carlo Method // Journal of the American Statistical Association. – 1949. – Vol. 44, No. 247. – P. 335–341.
11. World Bank. World Development Indicators. – https://databank.worldbank.org/source/world-development-indicators (murojaat sanasi: 08.10.2026).