YALPI HUDUDIY MAHSULOT (YHM) VA XIZMATLAR SOHASINING KONVERGENSIYA (SIGMA-KONVERGENSIYA) KO‘RSATKICHLARI TAHLILI
Keywords:
Yalpi hududiy mahsulot (YHM), xizmatlar sohasi, σ-konvergensiya, β-konvergensiya, variatsiya koeffitsiyenti, Genriqsen indeksi, aglomeratsiya effekti, O‘zbekiston.Abstract
Ushbu ilmiy maqolada O‘zbekiston Respublikasi hududlari kesimida Yalpi hududiy mahsulot (YHM), xizmatlar sohasi va daromadlar ko‘rsatkichlarining hududiy yaqinlashuv (konvergensiya) jarayonlari statistik hamda ekonometrik usullar yordamida tadqiq etilgan. Tadqiqotda R. Barro va X. Sala-i-Martinning neoklassik o‘sish nazariyasiga tayangan holda σ-konvergensiya (hududlararo dispersiya va variatsiya koeffitsiyentining vaqt davomida kamayishi) hamda β-konvergensiya (kam rivojlangan hududlarning jadalroq o‘sishi) ko‘rsatkichlari baholandi. Tahlillar natijasida 2019–2024-yillarda respublikada iqtisodiy nomutanosibliklarni o‘lchovchi Genriqsen indeksi 0,308 dan 0,254 gacha, σ-konvergensiya dispersiyasi esa 26,4 foizdan 19,8 foizga pasayib, hududlararo qisman yaqinlashuv tendensiyasi mavjudligi aniqlandi. Shuningdek, 2021–2025-yillarda hududlararo kambag‘allik ko‘rsatkichlari bo‘yicha keskin σ-konvergensiya (variatsiya koeffitsiyenti 0,444 dan 0,157 gacha qisqardi) kuzatilgan bo‘lsa-da, YHMning absolyut standart og‘ishi (8 757 mlrd so‘mdan 22 438 mlrd so‘mga) va aholi daromadlari variatsiyasi (0,338 dan 0,466 gacha) ortgan. Maqolada xizmatlar sohasining hududiy konsentratsiyasi, aglomeratsiya effektlari hamda “poverty convergence vs. prosperity divergence” (kambag‘allik konvergensiyasi va farovonlik divergensiyasi) hodisasi ilmiy jihatdan asoslab berilgan.References
1. Abdumukhtorov, A. A. (2026). An open-data diagnostic index of productive employment across Uzbekistan's regions. Academia Open, 11(2), 1–12.
2. Barro, R. J., & Sala-i-Martin, X. (2004). Economic Growth (2nd ed.). MIT Press.
3. Chatterjee, S., Giannone, E., Kleineberg, T., Kuno, K., & Looser, L. (2025). Unequal Global Convergence. CREI Working Paper, July 2025, pp. 1–45.
4. Khudoykulova, H. (2020). Mintaqaviy tafovutlar va konvergensiya tahlili. Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, № 3, 140-bet.
5. Madraximov, Q. E., Sharipov, K., & Jumaniyozov, F. D. (2024). Hududlararo iqtisodiy tafovutlarning konvergentsiya ko‘rsatkichlari asosida baholanishi (O‘zbekiston misolida). «Zamonaviy dunyoda ilm-fan va texnologiya» konferensiyasi / Innovative Academy, 76–77-betlar.
6. MUHANDISLIK VA IQTISODIYOT. (2026). O‘zbekiston hududlarining 2015–2025-yillardagi daromad va kambag‘allik darajasi konvergensiyasi tahlili. Muhandislik va Iqtisodiyot, № 9-son (sentyabr 2026), 24-bet.
7. Muydinov, M. (2025). Policy instruments for reducing regional income inequality in Uzbekistan: Evidence from panel and spatial econometric analysis. Modern American Journal of Business, Economics, and Entrepreneurship, 1(9), 344–362.
8. Pazilidinov, M. M. (2026). Drivers of regional digital divide in Uzbekistan and mechanisms for expanding market integration of small business entities. PST Journal, Vol. 2026, Issue 3, DOI: 10.5281/zenodo.22963369, pp. 146–156.
9. QO‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI (Kokand University Herald). (2026). O‘zbekistonda hududiy tafovutlarni qisqartirish orqali inklyuziv o‘sishga erishish yo‘llari, № 17-B, 251–252, 40–42-betlar.
10. World Bank. (2026). Uzbekistan Poverty and Equity Assessment: Rising to Prosperity: Broadening Opportunities for All. Washington, DC: World Bank Group, Report No. 214948, pp. 1–195.