SUN’IY INTELLEKT VA MATN USLUBIYATI MASALALARINING NAZARIY ASOSLARI

Authors

  • DAMINOVA SAMARA AZZAMQULOVNA Author

Keywords:

Sun'iy intellekt, matn lingvistikasi, uslubshunoslik, katta til modellari (LLM), generativ matn, pragmatika, kognitiv tilshunoslik, matn tabaqalanishi, NLP texnologiyalari.

Abstract

Ushbu maqolada sun'iy intellekt (SI) yordamida matn generatsiya qilish texnologiyalari va ularning tilshunoslikdagi o'rni tadqiq etiladi. Asosiy e'tibor sun'iy intellekt tomonidan yaratilgan matnlarning uslubiy, semantik va pragmatik xususiyatlarini inson yozgan matnlar bilan qiyosiy tahlil qilishga qaratilgan. Shu bilan birga, katta til modellari (LLM)ning matn yaratishdagi imkoniyatlari va cheklovlari, xususan, badiiy va ilmiy uslublarni shakllantirishdagi farqlar nazariy jihatdan asoslanadi. Maqolada ingliz va o'zbek tillaridagi sun'iy intellekt matnlarining tipologik o'ziga xosliklari ham yoritib berilgan.

References

1. Jurafsky D., Martin J. H. Speech and Language Processing: An Introduction to Natural Language Processing, Computational Linguistics, and Speech Recognition. – 3rd ed. – Stanford: Stanford University, 2024. – 630 p.

2. Brown T. B., Mann B., Ryder N., Subbiah M. et al. Language Models are Few-Shot Learners // Advances in Neural Information Processing Systems. – 2020. – Vol. 33. – P. 1877-1901.

3. Қурбонова М., Йўлдошев М. Матн тилшунослиги (Олий ўқув юртлари филология ва журналистика йўналишлари магистрантлари учун ўқув қўлланма). – Тошкент: Университет, 2014. – 115 б.

4. Йўлдошев М. Бадиий матннинг лингвопоэтик тадқиқи: Филол. фан. д-ри. (DSc) диссертацияси. – Тошкент: Ўзбекистон Миллий университети, 2009. – 313 б.

5. Баранов А. Н. Введение в прикладную лингвистику. Учебное пособие. – М.: Эдиториал УРСС, 2001. – 360 с.

6. Vaswani A., Shazeer N., Parmar N. et al. Attention Is All You Need // 31st Conference on Neural Information Processing Systems (NIPS 2017). – Long Beach, CA, USA, 2017. – P. 1-11.

7. Мукаррамов М. Ҳозирги ўзбек адабий тилининг илмий стили. – Тошкент: Фан, 1984. – 152 б.

8. Султонсаидова С., Шарипова Ў. Ўзбек тили стилистикаси (Ўқув қўлланма). – Тошкент: YURIST-MEDIA MARKAZI, 2009. – 112 б.

9. Гальперин И. Р. Текст как объект лингвистического исследования. – М.: Наука, 1981. – 138 с.

10. Ҳакимов М. Х. Ўзбек тилида матннинг прагматик талқини: Филол. фан. д-ри. (DSc) диссертацияси. – Тошкент: ЎзР ФА Тил ва адабиёт институти, 2001. – 260 б.

Published

2026-10-18