STATISTIK MA’LUMOTLARNING TAQSIMOTI

Authors

  • Shakirova Nigora Akhralovna Author
  • Moyliyev Diyor Donyorvich Author

Keywords:

statistik taqsimot, diskret o‘zgaruvchi, uzluksiz o‘zgaruvchi, normal taqsimot, ehtimollik zichligi, Shapiro–Wilk testi, Q–Q grafigi

Abstract

Maqolada statistik ma’lumotlarning taqsimoti, diskret va uzluksiz tasodifiy miqdorlar hamda binomial, Puasson va normal taqsimotlarning matematik asoslari ko‘rib chiqiladi. Normal taqsimotni tavsiflash uchun zichlik funksiyasi va 68–95–99,7 foizlik empirik qoida keltiriladi. Shuningdek, gistogramma, taqsimot poligoni, Q–Q grafigi, asimmetriya va ekssess ko‘rsatkichlari hamda Shapiro–Wilk testi orqali normallikni baholash yondashuvlari izohlanadi. Ish nazariy-tahliliy xarakterga ega: dastlabki hujjatda qayta hisoblash mumkin bo‘lgan xom kuzatuvlar to‘plami keltirilmagani sabab, chizmalar metodik tushuntirish uchun ishlatiladi va empirik natija sifatida talqin qilinmaydi. Maqolada normal taqsimot haqidagi farazni birgina test yoki grafik asosida qat’iy tasdiqlash mumkin emasligi ta’kidlanadi.

References

1. Gauss, C. F. (1809). Theoria motus corporum coelestium in sectionibus conicis solem ambientium. Hamburg.

2. Shapiro, S. S., & Wilk, M. B. (1965). An analysis of variance test for normality (complete samples). Biometrika, 52(3–4), 591–611. https://doi.org/10.1093/biomet/52.3-4.591

3. Razali, N. M., & Wah, Y. B. (2011). Power comparisons of Shapiro–Wilk, Kolmogorov–Smirnov, Lilliefors and Anderson–Darling tests. Journal of Statistical Modeling and Analytics, 2(1), 21–33.

4. D’Agostino, R. B., & Stephens, M. A. (Eds.). (1986). Goodness-of-fit techniques. Marcel Dekker.

5. Seber, G. A. F., & Lee, A. J. (2003). Linear Regression Analysis (2nd ed.). John Wiley & Sons.

6. OpenStax. (2023). Introductory Statistics 2e: The Standard Normal Distribution. https://openstax.org/books/introductory-statistics-2e/pages/6-1-the-standard-normal-distribution (murojaat sanasi: 09.10.2026).

7. NIST/SEMATECH. (2012). e-Handbook of Statistical Methods: Normal Probability Plot. https://www.itl.nist.gov/div898/handbook/eda/section3/normprpl.htm (murojaat sanasi: 09.10.2026).

Published

2026-10-21