QANDLI DIABETDA GLYUKOZA–INSULIN DINAMIK MODELINING MATEMATIK TAHLILI VA PARAMETRLAR SEZGIRLIGI
Keywords:
qandli diabet, glyukoza, insulin, matematik model, differensial tenglama, dinamik tizim, muvozanat nuqtasi, barqarorlik, parametrlar sezgirligiAbstract
Ushbu tezisda qandli diabet sharoitida glyukoza va insulin miqdorlarining vaqt bo‘yicha o‘zgarishini matematik modellashtirish masalasi o‘rganiladi. Glyukoza insulin o‘zaro ta’siri oddiy differensial tenglamalar tizimi yordamida ifodalanadi. Modelda glyukozaning organizmga kirishi, tabiiy sarflanishi va insulin ta’sirida kamayishi, shuningdek insulin hosil bo‘lishi va parchalanishi hisobga olinadi. Modelning muvozanat nuqtasi, lokal barqarorligi va biologik ma’noga ega bo‘lgan musbat yechimlari tahlil qilinadi. Shuningdek, model parametrlarining glyukoza dinamikasiga ta’sirini aniqlash uchun sezgirlik ko‘rsatkichlari kiritiladi. Mazkur yondashuv glyukoza almashinuvi jarayonini matematik jihatdan o‘rganish, muhim parametrlarni ajratish va kelgusida modelni uzluksiz glyukoza monitoringi ma’lumotlari bilan bog‘lash uchun nazariy asos yaratadi.References
1. Bergman R.N., Ider Y.Z., Bowden C.R., Cobelli C. Quantitative estimation of insulin sensitivity. American Journal of Physiology, 1979, 236(6), E667–E677. DOI: 10.1152/ajpendo.1979.236.6.E667.
2. Bergman R.N., Phillips L.S., Cobelli C. Physiologic evaluation of factors controlling glucose tolerance in man. Journal of Clinical Investigation, 1981.
3. Bergman R.N., Cobelli C. Minimal modeling, partition analysis, and the estimation of insulin sensitivity. Diabetes, 1980.
4. Ader M., Pacini G., Yang Y.J., Bergman R.N. Importance of glucose per se to intravenous glucose tolerance: comparison of the minimal-model prediction with direct measurements. Diabetes, 1985, 34(11), 1092–1101. DOI: 10.2337/diab.34.11.1092.
5. Bergman R.N. Origins and history of the minimal model of glucose regulation. American Journal of Physiology-Endocrinology and Metabolism, 2021.
6. Dalla Man C., Rizza R.A., Cobelli C. Meal simulation model of the glucose-insulin system. IEEE Transactions on Biomedical Engineering, 2007, 54(10), 1740–1749. DOI: 10.1109/TBME.2007.893506.
7. Dalla Man C., Raimondo D.M., Rizza R.A., Cobelli C. GIM, simulation software of meal glucose-insulin model. Journal of Diabetes Science and Technology, 2007, 1(3), 323–330. DOI: 10.1177/193229680700100303.
8. Mari A., Tura A., Grespan E., Bizzotto R. Mathematical modeling for the physiological and clinical investigation of glucose homeostasis and diabetes. Frontiers in Physiology, 2020, 11, 575789. DOI: 10.3389/fphys.2020.575789.
9. Multi-Step Approach for Sensitivity Analysis for a Unified Model of Glucose-Insulin Metabolism. IFAC-PapersOnLine, 2020, 53(2), 16394–16399. DOI: 10.1016/j.ifacol.2020.12.680.
10. Dalla Man C., Rizza R.A., Cobelli C. Mixed meal simulation model of glucose-insulin system. Proceedings of the 28th Annual International Conference of the IEEE Engineering in Medicine and Biology Society, 2006, 307–310. DOI: 10.1109/IEMBS.2006.260810.