TILSHUNOSLIKDA SO‘Z BIRIKMASI TUSHUNCHASINING TALQINI VA UNING KONSEPTUAL ASOSLARI
Keywords:
so‘z birikmasi, sintaksis, semantika, konsept, konseptualizatsiya, kognitiv tilshunoslik, tafakkur, til va ong, ingliz tili, o‘zbek tili.Abstract
Mazkur tadqiqotda tilshunoslikda so‘z birikmasi tushunchasining shakllanishi, uning an’anaviy grammatik va zamonaviy kognitiv tilshunoslikdagi talqinlari hamda konseptual asoslari tahlil qilinadi. So‘z birikmasi ikki yoki undan ortiq mustaqil so‘zning grammatik, sintaktik va semantik munosabatga kirishishi natijasida yuzaga keladigan til birligi sifatida qaraladi. An’anaviy sintaksisda so‘z birikmasining asosiy e’tibori uning tarkibiy tuzilishi, hokim va tobe komponentlari hamda grammatik aloqalariga qaratilgan bo‘lsa, kognitiv tilshunoslik ushbu birlikning inson tafakkuri, bilimlari, tajribasi va konseptual tizimi bilan bog‘liqligini ham hisobga oladi. Ingliz va o‘zbek tillaridagi so‘z birikmalarining strukturaviy-semantik xususiyatlari ularning turli tipologik imkoniyatlarini namoyon etadi. Zamonaviy tadqiqotlarda so‘z birikmasi ma’no yaratish, konseptualizatsiya va bilimni verbalizatsiya qilish vositasi sifatida ham qaralmoqda. (The Lingua Spectrum)References
1. Chomsky, N. (1965). Aspects of the Theory of Syntax. Cambridge, MA: MIT Press.
2. Fillmore, C. J. (1982). Frame Semantics. In Linguistics in the Morning Calm. Seoul: Hanshin Publishing.
3. Fauconnier, G. (1994). Mental Spaces: Aspects of Meaning Construction in Natural Language. Cambridge: Cambridge University Press.
4. Johnson, M. (1987). The Body in the Mind: The Bodily Basis of Meaning, Imagination, and Reason. Chicago: University of Chicago Press.
5. Kövecses, Z. (2005). Metaphor in Culture: Universality and Variation. Cambridge: Cambridge University Press.
6. Lakoff, G. (1987). Women, Fire, and Dangerous Things: What Categories Reveal about the Mind. Chicago: University of Chicago Press.
7. Lakoff, G., & Johnson, M. (1980). Metaphors We Live By. Chicago: University of Chicago Press.
8. Langacker, R. W. (1987). Foundations of Cognitive Grammar, Vol. 1: Theoretical Prerequisites. Stanford: Stanford University Press.
9. Quirk, R., Greenbaum, S., Leech, G., & Svartvik, J. (1985). A Comprehensive Grammar of the English Language. London: Longman.
10. Talmy, L. (2000). Toward a Cognitive Semantics. Cambridge, MA: MIT Press.
11. Rahmatullayev, Sh. (1992). O‘zbek tilining frazeologik lug‘ati. Toshkent: Qomuslar Bosh tahririyati.
12. Rahmatullayev, Sh., Mahmudov, N., Xolmanova, Z., O‘razova, I., & Rixsiyeva, K. (2022). O‘zbek tili frazeologik lug‘ati. Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi.
13. Abdurasulova, M. (2025). Structural-semantic features of word combinations in English and Uzbek. The Lingua Spectrum.
14. Normuradova, G. M. (2026). Source and target domains of conceptual metaphor in English and Uzbek phraseology: A comparative cognitive analysis. The Lingua Spectrum, 8(1), 76–81.
15. Mustafayev, E. O. (2026). Comparative Analysis of Concepts in English and Uzbek Verbal Phraseological Units. Central Asian Journal of Literature, Philosophy and Culture.
16. Sherbekova, M. Sh. (2024). Linguo-Cognitive and Linguo-Cultural Analysis of Phraseological Units in English and Uzbek Languages. Central Asian Journal of Literature, Philosophy and Culture.