TA’MIRLASH-MEXANIKA KORXONALARIDA AEROZOL IFLOSLANISHINING ISHCHILAR SALOMATLIGI UCHUN GIGIYENIK XAVFI
Keywords:
ishlab chiqarish aerozoli, respirabel fraksiya, inhalatsion xavf, metall changi, payvandlash aerozoli, ishchi hududi havosi, mehnat gigiyenasi, kasbiy xavf, respirator tizimAbstract
Ta’mirlash-mexanika korxonalarida texnologik jarayonlarning aksariyati ishchi hudud havosiga turli tarkib va disperslikdagi aerozollarning ajralishi bilan kechadi. Metallarga mexanik ishlov berish, silliqlash, payvandlash, kesish, bo‘yash, moylash hamda detallarni tozalash jarayonlarida hosil bo‘ladigan chang va aerozollar ishchilarning nafas olish tizimiga tushib, respirator tizimning funksional holatiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Mazkur tezisda ishlab chiqarish aerozollarining asosiy manbalari, fizik-kimyoviy xususiyatlari, ishchi organizmiga kirish yo‘llari va potensial gigiyenik xavfi tahlil qilinadi. Aerozol ta’sirini baholashda uning konsentratsiyasi, dispers tarkibi, kimyoviy komponentlari, ta’sir davomiyligi va texnologik jarayon xususiyatlarini kompleks hisobga olish zarurligi asoslab beriladi. Ishchilarning kasbiy salomatligini muhofaza qilish uchun muhandislik-texnik, sanitariya-gigiyenik va tibbiy-profilaktik tadbirlarni integratsiyalashgan holda amalga oshirish taklif etiladi.References
Ta’mirlash-mexanika korxonalarida ishlab chiqarish aerozollari ishchilar salomatligi uchun muhim inhalatsion kasbiy xavf omili hisoblanadi. Aerozolning gigiyenik xavfi uning konsentratsiyasi bilan bir qatorda zarracha o‘lchami, dispers tarkibi, kimyoviy komponentlari, ekspozitsiya davomiyligi va ish jarayonining xususiyatlari bilan belgilanadi.
Ishchi hudud havosidagi respirabel fraksiyaning mavjudligi ayniqsa muhim ahamiyatga ega bo‘lib, ushbu zarrachalar nafas olish tizimining chuqur qismlariga kirib borishi mumkin. Shu sababli ishlab chiqarish aerozollarini gigiyenik baholashda faqat umumiy chang konsentratsiyasini emas, balki aerozolning fraksion va kimyoviy tarkibini ham hisobga olish zarur.
Kasbiy inhalatsion xavfni kamaytirish uchun texnologik jarayonlarni takomillashtirish, mahalliy so‘ruvchi ventilyatsiyani samarali tashkil etish, aerozol hosil bo‘lishini manbada cheklash, individual himoya vositalaridan foydalanish va muntazam tibbiy-gigiyenik monitoringni birgalikda qo‘llash eng maqbul strategiya hisoblanadi.
Natijada ta’mirlash-mexanika korxonalarida mehnat muhitining xavfsizligini oshirish, ishchilarning kasbiy salomatligini saqlash va ishlab chiqarish bilan bog‘liq respirator kasalliklarning oldini olish imkoniyati ortadi.