O‘ZBEKISTON PENSIYA TIZIMI VA DEMOGRAFIK O‘ZGARISHLAR: STATISTIK TAHLIL VA PROGNOZLASHTIRISH
Keywords:
demografiya, pensiya tizimi, demografik yuklama koeffitsiyenti, umr ko‘rish davomiyligi, mehnat yoshidagi aholi, stsenariy tahlili, O‘zbekistonAbstract
Maqolada O‘zbekiston demografik ko‘rsatkichlarining o‘zgarishi va ularning davlat pensiya ta’minoti tizimiga ta’siri rasmiy statistik ma’lumotlar asosida tahlil qilingan. Kutilayotgan umr ko‘rish davomiyligi, aholining yosh tarkibi, mehnat yoshidagi aholi va pensiya oluvchilar soni hamda demografik yuklama koeffitsiyenti vaqt qatorlari, o‘sish sur’atlari va oddiy stsenariy usullari orqali baholangan. Umr ko‘rish davomiyligi 2020-yildagi 73,4 yoshdan 2024-yilda 75,1 yoshgacha oshgan; pensiya oluvchilar soni 2021–2025-yillarda qariyb 17,7 foizga, mehnat yoshidagi aholi esa 4,5 foizga ko‘paygan, natijada har 1000 nafar mehnat yoshidagi aholiga to‘g‘ri keladigan pensiya oluvchilar soni taxminan 177 dan 199 gacha oshgan. Bazaviy stsenariyda bu ko‘rsatkich 2030-yilga kelib qariyb 224 ga yetishi mumkin. Natijalar tavsifiy va stsenariy xarakteriga ega bo‘lib, qat’iy prognoz hisoblanmaydi.References
1. Barr, N., Diamond, P. (2006). The Economics of Pensions. Oxford Review of Economic Policy, 22(1), 15–39.
2. Bloom, D. E., Canning, D., Fink, G. (2010). Implications of Population Ageing for Economic Growth. Oxford Review of Economic Policy, 26(4), 583–612.
3. Bodie, Z. (1990). Pensions as Retirement Income Insurance. Journal of Economic Literature, 28(1), 28–49.
4. Holzmann, R., Hinz, R. (2005). Old Age Income Support in the 21st Century: An International Perspective on Pension Systems and Reform. Washington, DC: The World Bank.
5. International Labour Organization. (2024). World Social Protection Report 2024–26: Universal Social Protection for Climate Action and a Just Transition. Geneva: ILO.
6. Lee, R. (2003). The Demographic Transition: Three Centuries of Fundamental Change. Journal of Economic Perspectives, 17(4), 167–190.
7. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. SIAT: Number of permanent population at working age, indikator 2.01.02.3120. Yangilangan: 26.03.2025. URL: https://siat.stat.uz/data/2835/?lang=en
8. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. O‘zbekiston aholisining 56 foizi mehnatga layoqatli (2025-yil 1-iyul holatiga). URL: https://stat.uz/en/press-center/news-of-committee/63179-o-zbekiston-aholisining-56-foizi-mehnatga-layoqatli-3
9. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. Gender statistics: Women and men in Uzbekistan: facts and figures, 2025. URL: https://gender.stat.uz/en
10. Daryo.uz. (2025). Uzbekistan’s population nears 38mn as of July 1, 2025 (Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlari asosida). URL: https://daryo.uz/en/2025/07/09/uzbekistans-population-nears-38mn-as-of-july-1-2025/
11. Kun.uz. (2025). Life expectancy in Uzbekistan sees steady growth over decades (Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlari asosida). URL: https://ad.kun.uz/en/news/2025/05/24/life-expectancy-in-uzbekistan-sees-steady-growth-over-decades
12. Kun.uz. (2021). 11.5% of Uzbekistan’s population receives pensions and allowances – Pension Fund. URL: https://m.kun.uz/en/news/2021/11/22/115-of-uzbekistans-population-receives-pensions-and-allowances-pension-fund
13. Kun.uz. (2024). Number of pensioners in Uzbekistan exceeds 4 million (Pensiya jamg‘armasi ma’lumotlari asosida). URL: https://kun.uz/en/news/2024/07/08/number-of-pensioners-in-uzbekistan-exceeds-4-million
14. Fergana Agency. (2025). IMF Urges Uzbekistan to Accelerate Pension and Social Reforms (Pensiya jamg‘armasining 2025-yil 1-iyun holatiga ma’lumotlari bilan). URL: https://en.fergana.agency/news/138606/
15. Kun.uz. (2026). Fergana has Uzbekistan’s largest pensioner population, with one in eight residents receiving a pension (Iqtisodiyot va moliya vazirligi ma’lumotlari asosida). URL: https://kun.uz/en/news/2026/07/27/fergana-has-uzbekistans-largest-pensioner-population-with-one-in-eight-residens-receiving-a-pension