XIZMAT KO‘RSATISH SOHASIDA OILAVIY TADBIRKORLIKNI RIVOJLANTIRISHNING TASHKILIY-IQTISODIY MEXANIZMIDAGI TIZIMLI MUAMMOLAR VA ULARNING TAHLILI
Keywords:
oilaviy tadbirkorlik, xizmat ko‘rsatish sohasi, tashkiliy-iqtisodiy mexanizm, tizimli muammolar, muammolar daraxti, hududiy konsentratsiya, imtiyozli kreditlash, rasmiylashtirishAbstract
Maqolada xizmat ko‘rsatish sohasida oilaviy tadbirkorlikni rivojlantirishning tashkiliy-iqtisodiy mexanizmi subyektlar, obyektlar, vositalar va ta’minlovchi quyi tizimlar birligi sifatida tarkiblashtirilgan hamda undagi tizimli muammolar aniqlangan. Milliy statistika qo‘mitasining 2025-yilgi ma’lumotlari asosida bozor xizmatlarining 39,8 % i Toshkent shahrida jamlangani, hududiy konsentratsiya indeksi (HHI) 1910 punktni tashkil etib, teng taqsimotdagi darajadan 2,7 baravar yuqoriligi, “oilaviy tadbirkor” maqomidagi subyektlar esa yuridik shaxs tashkil etmagan kichik biznesning 0,79 % iga to‘g‘ri kelishi ko‘rsatildi. Muammolar daraxti va mexanizm elementlari matritsasi yordamida muammolarning yakka emas, balki moliyaviy, soliq-huquqiy, tashkiliy, axborot-statistik va kadrlar quyi tizimlarining o‘zaro nomuvofiqligidan kelib chiqishi asoslandi. Mexanizmni “resurs taqsimlash” modelidan “natijaga yo‘naltirilgan ekotizim” modeliga o‘tkazish bo‘yicha takliflar berildi.References
1. O‘zbekiston Respublikasining “Oilaviy tadbirkorlik to‘g‘risida”gi Qonuni. 26.04.2012-y., O‘RQ-327-son // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. URL: https://lex.uz
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi PF-60-son Farmoni. 28.01.2022-y. // https://lex.uz
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Har bir oila - tadbirkor” dasturini moliyalashtirishga doir qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PQ-4720-son qarori. 20.05.2020-y. // https://lex.uz
4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining xizmatlar sohasini rivojlantirishga oid 2025-yil 27-fevraldagi PQ-78-son qarori. // https://lex.uz
5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Oila va xotin-qizlarni qo‘llab-quvvatlash tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-103-son qarori. 14.03.2025-y. // https://lex.uz
6. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. O‘zbekiston Respublikasida kichik tadbirkorlik subyektlarining asosiy ko‘rsatkichlari: 2025-yil yanvar–sentabr. Press-reliz, 24.10.2025. URL: https://stat.uz/img/press-relizlar/kbuzp25973.pdf
7. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. O‘zbekiston Respublikasida xizmatlar sohasining asosiy ko‘rsatkichlari: 2025-yil yanvar–dekabr. Press-reliz, 20.01.2026. URL: https://stat.uz/img/news/analitika-12_2025-zb-lotin.pdf
8. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. O‘zbekistonda 2025-yilda xizmatlar bozori 14,7 foizga o‘sdi. URL: https://stat.uz/uz/matbuot-markazi/qo-mita-yangiliklar/66391
9. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. Xizmatlar sohasi infografikasi, 2024-yil yanvar–dekabr. URL: https://stat.uz/img/infografikalar/infografika-khizmatlar-zb-122024p85825.pdf
10. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. Xizmatlar bozorining uchdan bir qismi poytaxt hissasiga to‘g‘ri keladi. URL: https://stat.uz/uz/matbuot-markazi/qo-mita-yangiliklar/66434
11. “Har bir oila - tadbirkor” dasturiga yangi impuls beriladi // Buxgalter.uz. URL: https://buxgalter.uz/oz/publish/doc/text150472
12. Hurwicz L. The Design of Mechanisms for Resource Allocation // American Economic Review. 1973. Vol. 63, No. 2. P. 1–30.
13. Ackoff R. L. Redesigning the Future: A Systems Approach to Societal Problems. New York: Wiley, 1974.
14. McKenzie D., Woodruff C. What Are We Learning from Business Training and Entrepreneurship Evaluations around the Developing World? // World Bank Research Observer. 2014. Vol. 29, No. 1. P. 48–82.