MUQUMIY ASARLARIDA XALQNING IQTISODIY AHVOLI VA MAISHIY HAYOTI.
Keywords:
Muqimiy, xalq turmushi, iqtisodiy ahvol, XIX asr O'zbekistoni, Qo'qon xonligi, satirik adabiyot, ijtimoiy tanqid, soliq va zulm, hunarmandchilik, koloniyal iqtisodiyot.Abstract
Ushbu maqola XIX asrning ikkinchi yarmi — XX asr boshlarida yashab ijod etgan o'zbek satirik shoiri Muqimiy (1850–1903) asarlari misolida Qo'qon xonligining qulashi va Rossiya imperiyasining o'rta Osiyo ustidan hukmronlik o'rnatgan davrida xalqning iqtisodiy ahvoli va maishiy turmushini tahlil qiladi. Maqolada shoirning g'azal, muxammas, satirik she'r va hajviy asarlaridan olingan ma'lumotlar asosida 1860–1900-yillar oralig'idagi dehqon, hunarmand va savdogar tabaqalarining moddiy holati, soliq yuki, mehnat sharoitlari va turmush tarzi keng yoritiladi. IMRAD metodologiyasiga asoslangan ushbu tadqiqot sifat-miqdoriy tahlil, matn tahlili va tarixiy-qiyosiy metodlardan foydalanadi. Natijalar shuni ko'rsatadiki, Muqimiy asarlari nafaqat badiiy, balki ijtimoiy-iqtisodiy hujjat sifatida ham alohida tarixiy ahamiyat kasb etadi.
References
1. Muqimiy (2003) Asarlar to'plami (2 jildlik). Toshkent: G'afur G'ulom
nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi.
2. Turkiston viloyatining statistik qo'mitasi (1887) Sbornik
statisticheskikh svedeniy po Turkestanskomu krayu. Tom 1. Toshkent: Tipografiya
Turkestanskogo Generalgubernatorstva.
3. Turkiston viloyatining statistik qo'mitasi (1898) Sbornik
statisticheskikh svedeniy po Turkestanskomu krayu. Tom 5. Toshkent: Tipografiya
Turkestanskogo Generalgubernatorstva.
4. Cho'lpon, A. (1936) O'zbek adabiyotida realizm masalasi. Toshkent:
O'zDavNashr.
5. Fitrat, A. (1927) O'zbek adabiyoti namunalari. Toshkent: O'zDavNashr.
6. Karimov, N. (2005) XIX–XX asr boshlaridagi o'zbek adabiyoti.
Toshkent: O'zbekiston Milliy ensiklopediyasi.
7. Mirzayev, T. (1958) Muqumiy hayoti va ijodi. Toshkent: O'zSSR Fan
nashriyoti.
8. Normatov, U. (2010) O'zbek adabiyoti tarixi. Toshkent: Sharq.
9. Qosimov, B. (1994) Milliy uyg'onish davri o'zbek adabiyoti. Toshkent:
Ma'naviyat.
10. Rajabov, Q. (2007) Muqimiy satirasining ijtimoiy mohiyati. O'zbek tili
va adabiyoti, 3, 45–52-betlar.
11. Saidov, M. (2015) XIX asr o'zbek adabiyotida ijtimoiy tengsizlik
muammosi. Toshkent: Fan.
12. Toshmatov, N. (2019) Muqimiy g'azallarida iqtisodiy metaforalar.
O'zbek adabiyoti masalalari, 2, 18–29-betlar.
13. Yo'ldoshev, Q. (2003) Muqumiy she'riyati poetikasi. Toshkent: Fan.
14. Ziyodullayev, S. (2012) O'rta Osiyo tarixiy demografiyasi. Toshkent:
'O'zbekiston