SO‘Z BIRIKMALARINI KONSEPTUALLASHTIRISHNING LISONIY-KOGNITIV MEXANIZMLARI (KONSEPTUAL METAFORA VA METONIMIYA, FREYM MODELLASHTIRISH)

Authors

  • Ozoda Eshqobilova Xalikulovna Author

Keywords:

konseptualizatsiya, konseptual metafora, konseptual metonimiya, freym, freym modellashtirish, kognitiv tilshunoslik, konsept, obraz-sxema, semantika, so‘z birikmasi.

Abstract

Mazkur tadqiqotda so‘z birikmalarini konseptuallashtirishning asosiy lisoniy-kognitiv mexanizmlari, xususan, konseptual metafora, konseptual metonimiya va freym modellashtirish masalalari tahlil qilinadi. Kognitiv tilshunoslik nuqtayi nazaridan til birliklarining ma’nosi insonning tajribasi, bilimlari, kategoriyalash jarayonlari va konseptual tizimi bilan uzviy bog‘liq. Konseptual metafora bir konseptual sohani boshqa bir konseptual soha orqali anglash imkonini bersa, metonimiya bir konseptual soha doirasidagi yaqinlik asosida ma’no ko‘chishini ta’minlaydi. Freym modellashtirish esa muayyan vaziyat yoki hodisa haqidagi bilimlarni o‘zaro bog‘langan semantik elementlar tizimi sifatida ifodalashga imkon beradi. Ushbu mexanizmlarning ingliz va o‘zbek tillaridagi so‘z birikmalarida namoyon bo‘lishi til, tafakkur va madaniyat munosabatlarini aniqlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Konseptual metafora va freym yondashuvlari zamonaviy kognitiv tilshunoslikning muhim nazariy yo‘nalishlari sifatida qaraladi. (OUP Academic)

References

1. Chomsky, N. (1965). Aspects of the Theory of Syntax. Cambridge, MA: MIT Press.

2. Fillmore, C. J. (1982). Frame Semantics. In Linguistics in the Morning Calm. Seoul: Hanshin Publishing.

3. Fauconnier, G. (1994). Mental Spaces: Aspects of Meaning Construction in Natural Language. Cambridge: Cambridge University Press.

4. Johnson, M. (1987). The Body in the Mind: The Bodily Basis of Meaning, Imagination, and Reason. Chicago: University of Chicago Press.

5. Kövecses, Z. (2005). Metaphor in Culture: Universality and Variation. Cambridge: Cambridge University Press.

6. Lakoff, G. (1987). Women, Fire, and Dangerous Things: What Categories Reveal about the Mind. Chicago: University of Chicago Press.

7. Lakoff, G., & Johnson, M. (1980). Metaphors We Live By. Chicago: University of Chicago Press.

8. Langacker, R. W. (1987). Foundations of Cognitive Grammar, Vol. 1: Theoretical Prerequisites. Stanford: Stanford University Press.

9. Quirk, R., Greenbaum, S., Leech, G., & Svartvik, J. (1985). A Comprehensive Grammar of the English Language. London: Longman.

10. Talmy, L. (2000). Toward a Cognitive Semantics. Cambridge, MA: MIT Press.

11. Rahmatullayev, Sh. (1992). O‘zbek tilining frazeologik lug‘ati. Toshkent: Qomuslar Bosh tahririyati.

12. Rahmatullayev, Sh., Mahmudov, N., Xolmanova, Z., O‘razova, I., & Rixsiyeva, K. (2022). O‘zbek tili frazeologik lug‘ati. Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi.

13. Abdurasulova, M. (2025). Structural-semantic features of word combinations in English and Uzbek. The Lingua Spectrum. (The Lingua Spectrum)

14. Normuradova, G. M. (2026). Source and target domains of conceptual metaphor in English and Uzbek phraseology: A comparative cognitive analysis. The Lingua Spectrum, 8(1), 76–81. (The Lingua Spectrum)

15. Mustafayev, E. O. (2026). Comparative Analysis of Concepts in English and Uzbek Verbal Phraseological Units. Central Asian Journal of Literature, Philosophy and Culture. (Central Asian Journal)

16. Sherbekova, M. Sh. (2024). Linguo-Cognitive and Linguo-Cultural Analysis of Phraseological Units in English and Uzbek Languages. Central Asian Journal of Literature, Philosophy and Culture. (Central Asian Journal)

Published

2026-10-02