MUHAMMAD AMINXOʻJA MUQIMIY DAVRIDAGI IQTISODIY MUAMMOLAR VA BUGUNGI OʻZBEKISTON IQTISODIYOTI:
Keywords:
Muqimiy, XIX asr iqtisodiyoti, Oʻrta Osiyo, mustamlaka iqtisodiyoti, bugungi Oʻzbekiston, qiyosiy tahlil, qashshoqlik, soliq tizimi, iqtisodiy islohot, YaIM oʻsishiAbstract
Ushbu maqolada oʻzbek adabiyotining buyuk vakili Muhammad Aminxoʻja Muqimiy (1850–1903) yashagan XIX asr ikkinchi yarmi va XX asr boshlaridagi Oʻrta Osiyodagi iqtisodiy muammolarni bugungi Oʻzbekiston Respublikasi iqtisodiyotidagi dolzarb muammolar bilan qiyosiy tarzda tahlil qilishga bagʻishlangan. Tarixiy-qiyosiy metod yordamida Muqimiy ijodida aks etgan iqtisodiy zulm, qashshoqlik, soliq adolatsizligi va ijtimoiy tengsizlik masalalarini aniqlab, ularning bugungi Oʻzbekiston iqtisodiyotidagi izlarini va hal etilmagan muammolarni miqdoriy tahlil orqali koʻrsatish. Tadqiqot 2023–2025 yillarning makroiqtisodiy statistikasi, IMF va Jahon banki hisobotlari, shuningdek tarixiy manbalarga asoslanadi. Natijalar shuni koʻrsatadiki, Muqimiy sheʻrlarida tanqid qilingan iqtisodiy muammolarning bir qismi — qashshoqlik (2024: 9,5%), mehnat muhojirligi (2 mln+), tarmoq konsentratsiyasi — zamonaviy shaklda davom etmoqda; biroq mustaqillik, raqamli iqtisodiyot va ijtimoiy himoya sohasida sifat jihatidan tubdan oʻzgarishlar yuz bergan.
References
1. Qosimov, B. Muqimiy: Hayoti va ijodi. Toshkent: Fan, 2003. – 318 b.
2. Bartold, V.V. Istoriya kulturnoy jizni Turkestana. Leningrad: AN
SSSR, 1927. – 256 b.
3. Oʻzbekiston Respublikasi Milliy statistika qoʻmitasi. 2024 yil statistik
toʻplami. Toshkent: NSK, 2024.
4. Vambery, A. Travels in Central Asia. London: John Murray, 1864. –
443 b.
5. Iskandarov, I. Turkiston mustamlaka davridagi iqtisodiy
munosabatlar. Toshkent: Akademiya, 2001. – 287 b.
6. Yunusov, A. XIX asr oxiri – XX asr boshlarida Oʻrta Osiyo
iqtisodiyoti. Toshkent: OʻzMU, 2015. – 204 b.
7. Jahon banki. Oʻzbekiston iqtisodiy yangilash hisoboti. Washington
DC: World Bank, 2024.
8. Xalqaro valyuta fondi. Oʻzbekiston: 2024 yil IV modda boʻyicha
maslahatlashuv. Washington DC: IMF, 2024.
9. EBRD. Uzbekistan Transition Report 2023–2024. London: European
Bank for Reconstruction and Development, 2024.
10. AQSH Kongressi kutubxonasi. Central Asia: Tsarist Russia and
Soviet Rule. Washington DC: LOC, 2019.
11. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PF60-son Farmoni “Yangi O'zbekiston” taraqqiyot strategiyasi toʻgʻrisida.
12. Asian Development Bank. Asian Development Outlook 2024:
Uzbekistan Country Report. Manila: ADB, 2024.
13. UNDP. Human Development Report 2024: Uzbekistan. New York:
United Nations, 2024.